Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

रामक्रोधवर्णनम्

Lakshmana’s Counsel to the Enraged Rama

एकस्य तु विमर्धोऽयं न द्वयोर्वदतांवर।।।।न हि वृत्तं हि पश्यामि बलस्य महतः पदम्।

ekasya tu vimardho ’yaṃ na dvayor vadatāṃvara |

na hi vṛttaṃ hi paśyāmi balasya mahataḥ padam ||

โอ ผู้กล่าววาจาอันประเสริฐ การปะทะนี้ดูประหนึ่งมีเพียงฝ่ายเดียว มิใช่สองฝ่าย; เพราะข้าพเจ้าไม่เห็นรอยเท้าหรือร่องรอยของกองทัพใหญ่ ณ ที่นี้เลย

एकस्यof one (person)
एकस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootएक (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक-अव्यय (particle: but/indeed)
विमर्धःcombat, struggle
विमर्धः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविमर्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अयम्this
अयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विमर्धः-विशेषण
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
द्वयोःof two
द्वयोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootद्वि (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), द्विवचन
वदताम्of speakers
वदताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवद् (धातु) → वदत् (वर्तमान-कृदन्त/शतृ)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त (present participle used substantively), षष्ठी (Genitive), बहुवचन; वर-सम्बन्ध
वरO best (of speakers)
वर:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; वदताम्-षष्ठी-तत्पुरुषार्थ ('best among speakers')
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिश्चय/हेतुवाचक-अव्यय (particle: indeed/for)
वृत्तम्what happened, occurrence
वृत्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवृत्त (प्रातिपदिक/भूतकृदन्त from वृत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formपुनरुक्त-निश्चयार्थक-अव्यय
पश्यामिI see
पश्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद
बलस्यof an army/force
बलस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
महतःgreat
महतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; बलस्य-विशेषण
पदम्footprint/trace
पदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

O prince, this place is damaged by the hooves of the horses and the rims of the chariot. It is soaked with drops of blood.Very dreadful must have been the fight here.

L
Lakṣmaṇa
R
Rāma
A
army (bala)

FAQs

Dharma requires accurate assessment; one should not escalate to mass violence when evidence indicates a limited conflict.

Lakṣmaṇa infers from the lack of army-tracks that the fight was not between two armies, but likely involved a single principal combatant.

Analytical clarity—using reasoned inference to guide righteous action.