Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

गोदावरीतटे सीतान्वेषणम्

The Search for Sītā at the Godāvarī

क्व सितेति त्वया पृष्टा यथेमे सहसोत्थिताः।।।।दर्शयन्ति क्षितिं चैव दक्षिणां च दिशं मृगाः।साधु गच्छावहे देव दिशमेतां हि नैऋतिम्।।।।यदि स्यादागमः कश्चिदार्या वा साऽथ लक्ष्यते।

kva site iti tvayā pṛṣṭā yathā ime sahasotthitāḥ | darśayanti kṣitiṃ caiva dakṣiṇāṃ ca diśaṃ mṛgāḥ | sādhu gacchāvahe deva diśam etāṃ hi naiṛtim | yadi syād āgamaḥ kaścid āryā vā sā ’tha lakṣyate ||

เมื่อพระองค์ตรัสถามว่า “สีตาอยู่ที่ใด” กวางเหล่านี้ก็ผุดลุกขึ้นทันที ราวกับชี้ทั้งพื้นดินและทิศใต้. เพราะฉะนั้น ข้าแต่พระผู้เป็นนาย ขอเราจงไปโดยชอบสู่ทิศไนฤติ (ตะวันตกเฉียงใต้) นี้เถิด; บางทีอาจได้ร่องรอยบางประการ หรืออาจได้พบพระนางผู้ประเสริฐนั้นเอง

बाढम्certainly/yes
बाढम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootबाढम् (अव्यय)
Formस्वीकृति-अव्यय (assent particle)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphasis)
काकुत्स्थःKakutstha (Rama)
काकुत्स्थः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रस्थितःset out/departed
प्रस्थितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-स्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past participle used predicatively), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गत्यर्थ (set out)
दक्षिणाम्southern
दक्षिणाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifies दिशम्)
दिशम्direction
दिशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
लक्ष्मणानुगतःfollowed by Lakshmana
लक्ष्मणानुगतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootलक्ष्मण+अनुगत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: लक्ष्मणेन अनुगतः (followed by Lakshmana)
श्रीमान्illustrious
श्रीमान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootश्रीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifies काकुत्स्थः)
वीक्षमाणःlooking at
वीक्षमाणः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवीक्ष् (धातु)
Formशानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present middle participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वसुन्धराम्the earth/ground
वसुन्धराम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवसुन्धरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

O lord! these deer are indicating the land on the southern side.Therefore it will be proper for both of us to proceed in the south-western direction. Maybe we will get some clue or find that noble Sita.

S
Sītā
L
Lakṣmaṇa
R
Rāma
M
mṛga (deer)

FAQs

Dharma is practical wisdom in service of truth: Lakṣmaṇa uses observed signs to recommend the most reasonable course, guiding action by evidence rather than despair.

During the urgent search for Sītā, Lakṣmaṇa interprets the sudden movement of deer as an omen/indicator and advises moving toward the south‑west.

Lakṣmaṇa’s steady-minded leadership—calm counsel that supports Rāma’s righteous purpose.