Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

गोदावरीतटे सीतान्वेषणम्

The Search for Sītā at the Godāvarī

एवमुक्ता नरेन्द्रेण ते मृगास्सहसोत्थिताः।।3.64.17।।दक्षिणाभिमुखास्सर्वे दर्शयन्तो नभस्थलम्।मैथिली ह्रियमाणा सा दिशं यामन्वपद्यत।।3.64.18।।तेन मार्गेण धावन्तो निरीक्षन्ते नराधिपम्।

evam uktā narendreṇa te mṛgāḥ sahasotthitāḥ | dakṣiṇābhimukhāḥ sarve darśayanto nabhasthalam | maithilī hriyamāṇā sā diśaṃ yām anvapadyata | tena mārgeṇa dhāvanto nirīkṣante narādhipam ||

ครั้นพระราชาแห่งมนุษย์ตรัสแล้ว เหล่ากวางก็ผุดลุกขึ้นโดยพลัน ทั้งหมดหันหน้าไปทางทิศใต้ ชี้ขึ้นสู่เวหาหาวกว้าง นั่นแลคือทิศที่นางไมถิลีถูกฉุดคร่าไป เหล่ากวางวิ่งไปตามทางนั้น พลางเหลียวมองพระรามผู้เป็นจอมกษัตริย์อยู่เนือง ๆ

येनby which
येन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; सम्बन्ध (relative)
मार्गम्path/track
मार्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
भूमिम्ground/land
भूमिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
निरीक्षन्तेthey observe
निरीक्षन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-ईक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद
स्म(in the past)
स्म:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formभूतार्थक-निपात (particle indicating past/narration)
तेthose
ते:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
मृगाःdeer
मृगाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्ति-अव्यय (again)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
मार्गम्path
मार्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इच्छन्तिthey desire/seek
इच्छन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
लक्ष्मणेनby Lakshmana
लक्ष्मणेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
उपलक्षिताःnoticed/observed
उपलक्षिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउप-लक्ष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (qualifies मृगाः)

Thus asked by the prince, all the deer got up suddenly, and pointed towards the southern sky, the direction in which the princess from Mithila was carried off. Looking at the Lord of men (Rama), they started running in that direction.

R
Rama
S
Sita (Maithili)
D
deer (mṛga)
S
southern direction

FAQs

As a recensional repetition, it reinforces the same dharmic theme: truthful signs in nature assist the righteous quest to recover the abducted and punish adharma.

The narrative repeats the deer’s directional संकेत (indication) toward the south, implying Sītā’s abduction route.

Persevering attention—continuing to pursue consistent clues without wavering.