Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

सीतावियोगे रामविलापः

Rama’s Lament in Separation from Sita

गोदावरीयं सरितां वरिष्ठा प्रिया प्रियाया मम नित्यकालम्।अप्यत्र गच्छेदिति चिन्तयामि नैकाकिनी याति हि सा कदाचित्।।।।

godāvarīyaṁ saritāṁ variṣṭhā priyā priyāyā mama nityakālam |

apy atra gacched iti cintayāmi naikākinī yāti hi sā kadācit ||

นางจะไปยังแม่น้ำโคทาวารี—ประเสริฐยิ่งในหมู่สายน้ำ และเป็นที่รักนิรันดร์ของนางผู้เป็นที่รักของเรา—หรือหนอ? แต่เราคิดว่าไม่น่าใช่ เพราะนางไม่เคยไปแห่งใดเพียงลำพังเลย

गोदावरीGodāvarī (river)
गोदावरी:
कर्तृ (subject)
TypeNoun
Rootगोदावरी (प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (feminine, nominative singular)
इयम्this
इयम्:
कर्तृ (appositional subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (pronoun; feminine, nominative singular)
सरिताम्of rivers / among rivers
सरिताम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम् (feminine, genitive plural)
वरिष्ठाthe foremost / best
वरिष्ठा:
विशेषण (qualifier of गोदावरी)
TypeAdjective
Rootवरिष्ठ (प्रातिपदिकम्; 'श्रेष्ठ' इत्यर्थे, अतिशय-तुलनात्मकः)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (feminine, nominative singular; superlative adjective)
प्रियाdear
प्रिया:
विशेषण (qualifier of गोदावरी)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (feminine, nominative singular)
प्रियायाःof (my) beloved (woman)
प्रियायाः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootप्रिया (प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (feminine, genitive singular)
ममmy
मम:
सम्बन्ध (possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formषष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (pronoun; genitive singular)
नित्यकालम्always / at all times
नित्यकालम्:
क्रियाविशेषण (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootनित्य + काल (प्रातिपदिके; समासः)
Formअव्ययीभाव-समासः; अव्ययत्वेन प्रयुक्तम् (adverbial indeclinable: 'always/at all times')
अपिeven / also
अपि:
सम्बन्ध/निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्ययम्)
Formनिपातः (particle; concessive/emphatic: 'even/also')
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (location)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्ययम्)
Formदेशवाचक-अव्ययम् (locative adverb: 'here')
गच्छेत्may go / would go
गच्छेत्:
क्रिया (verbal action)
TypeVerb
Rootगम् (धातुः)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् (may go)
इतिthus
इति:
वाक्य-सम्बन्ध (quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्ययम्)
Formउक्त्यर्थक-अव्ययम् (quotative particle)
चिन्तयामिI think / I consider
चिन्तयामि:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातुः)
Formलट् (present indicative), उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् (I think)
not
:
निपात (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्ययम्)
Formनिषेध-निपातः (negation particle)
एकाकिनीalone
एकाकिनी:
विशेषण (qualifier of सा)
TypeAdjective
Rootएकाकिनी (प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (feminine, nominative singular)
यातिgoes
याति:
क्रिया (verbal action)
TypeVerb
Rootया (धातुः)
Formलट् (present indicative), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् (goes)
हिindeed / for
हि:
निपात (emphasis/reason)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्ययम्)
Formहेतौ/निश्चये निपातः (particle: 'indeed/for')
साshe
सा:
कर्तृ (subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (pronoun; feminine, nominative singular)
कदाचित्ever / at any time
कदाचित्:
क्रियाविशेषण (time adverb)
TypeIndeclinable
Rootकदाचित् (अव्ययम्)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb: 'ever/at any time')

Would she have gone to Godavari, the foremost of the rivers so dear at all times to my beloved ? But I think she has not gone there alone at any time.

R
Rama
S
Sita
L
Lakshmana
G
Godavari

FAQs

Dharma is reflected as prudent care and responsibility: Rama reasons based on Sita’s established conduct (she does not go alone), using truthfulness to guide the search rather than panic.

Rama considers possible places Sita might have gone, specifically the Godavari, then rejects it as unlikely.

Rama’s reflective discernment (reasoning amid grief) and Sita’s consistent, careful behavior.