Next Verse

Shloka 1

सीतावियोगे रामविलापः

Rama’s Lament in Separation from Sita

स राजपुत्रः प्रियया विहीनः शोकेन मोहेन च पीड्यमानः।विषादयन्भ्रातरमार्तरूपो भूयो विषादं प्रविवेश तीव्रम्।।।।

sa rāja-putraḥ priyayā vihīnaḥ śokena mohena ca pīḍyamānaḥ | viṣādayan bhrātaram ārta-rūpo bhūyo viṣādaṃ praviveśa tīvram || 3.63.1 ||

พระราชกุมารนั้น ครั้นพรากจากนางอันเป็นที่รัก ถูกความโศกและความหลงมัวครอบงำ ทรงทำให้พระอนุชาก็เศร้าหมองไปด้วย ด้วยสภาพอันเจ็บปวด พระองค์กลับจมลงสู่ความสิ้นหวังอันรุนแรงยิ่งอีกครั้ง

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म/सम्बोधन-लक्ष्य)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
शोकवशाभिपन्नम्overcome by the power of grief
शोकवशाभिपन्नम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśoka (प्रातिपदिक) + vaśa (प्रातिपदिक) + abhipanna (कृदन्त, √पद्/√आप्?)
Formतत्पुरुष-समास (शोकवशेन अभिपन्नः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्यय (past participle)
शोकेin grief
शोके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśoka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
निमग्नःplunged
निमग्नः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनि + मज्ज् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रामः विशेषण
विपुलेvast/intense
विपुले:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvipula (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; शोके विशेषण
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (but/indeed)
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
वाक्यम्words/speech
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvākya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
व्यसनानुरूपम्befitting the calamity
व्यसनानुरूपम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvyasana (प्रातिपदिक) + anurūpa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (व्यसनस्य अनुरूपम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वाक्यम् विशेषण
उष्णम्heated/ardent
उष्णम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuṣṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वाक्यम् विशेषण (heated/ardent)
विनिश्श्वस्यhaving sighed
विनिश्श्वस्य:
Kriya (क्रिया-पूर्वक)
TypeVerb
Rootवि + नि + श्वस् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive): "having sighed"
रुदन्crying
रुदन्:
Sambandha (सम्बन्ध/समकालक्रिया)
TypeVerb
Rootरुद् (धातु)
Formवर्तमानकाले परस्मैपद-शतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रामः विशेषण
सशोकम्with sorrow
सशोकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa-śoka (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (शोकेन सह), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वाक्यम् विशेषण

Prince Rama, separated from his beloved, lost his senses out of sorrow. Seeing his brother in a distressed state, he sank again into intense grief.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
S
Sītā (implied)

FAQs

The verse highlights truthful portrayal of human suffering: dharma is not emotional denial; acknowledging grief can be part of the truthful path before right action is taken.

At the opening of the next sarga, the narrator describes Rāma’s intensifying grief after Sītā’s loss, affecting both him and Lakṣmaṇa.

Empathic bond between brothers—Lakṣmaṇa is affected because he is deeply aligned with Rāma’s mission and pain.