Shloka 21
सीतावियोगे रामविलापः
Rāma’s Lament in Separation from Sītā
इति विलपति राघवे सुदीने वनमुपगम्य तया विना सुकेश्या।भयविकलमुखस्तु लक्ष्मणोऽपि व्यथितमना भृशमातुरो बभूव।।3.62.21।।
iti vilapati rāghave sudīne vanam upagamya tayā vinā sukeśyā | bhaya-vikala-mukhas tu lakṣmaṇo 'pi vyathita-manā bhṛśam āturo babhūva || 3.62.21 ||
เมื่อราฆวะร่ำไห้คร่ำครวญในยามอัปมงคลนั้น ครั้นเข้าสู่พนาวันโดยปราศจากนางผู้มีมวยผมงามแล้ว แม้พระลักษมณ์—ใบหน้าสั่นไหวด้วยความหวาดกลัว—ก็มีใจทุกข์ร้อนยิ่ง และกระสับกระส่ายอย่างที่สุด
O Lakshmana, these herds of deer with their eyes filled with tears are as if telling me that she is eaten away by the demons.
FAQs
Dharma as solidarity: Lakṣmaṇa shares Rāma’s burden; righteous companionship means standing with the afflicted, not abandoning them in crisis.
The sarga closes with Rāma grieving in the forest without Sītā, and Lakṣmaṇa likewise overwhelmed by fear and sorrow.
Fraternal loyalty—Lakṣmaṇa’s empathy and readiness to endure distress alongside Rāma.