Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

सीतान्वेषणविलापः

Rama’s Lament and Search for Sita

भ्रमरैरुपगीतश्च यथा द्रुमवरो ह्ययम्।एष व्यक्तं विजानाति तिलकस्तिलकप्रियाम्।।3.60.16।।

bhramarair upagītaś ca yathā drumavaro hy ayam | eṣa vyaktaṃ vijānāti tilakas tilaka-priyām || 3.60.16 ||

ดังที่ต้นไม้อันประเสริฐนี้มีหมู่ภมรร้องขับกล่อมอยู่รอบกาย ต้นติลกะนี้ย่อมรู้จักนางผู้ชื่นชมติลกะบนหน้าผากอย่างแน่นอน

भ्रमरैःby bees
भ्रमरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootभ्रमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/3rd case), बहुवचन
उपगीतःsung/celebrated
उपगीतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउप-गी (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय; past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (द्रुमवरः)
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयार्थक)
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/तुलना)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय (तुलनार्थ)
द्रुमवरःbest of trees
द्रुमवरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्रुम-वर (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/कर्मधारय-प्रायः तत्पुरुष (द्रुमेषु वरः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हिindeed
हि:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात)
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
एषःthis (one)
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
व्यक्तम्clearly
व्यक्तम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण)
विजानातिknows well/recognizes
विजानाति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-ज्ञा (धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
तिलकःTilaka tree
तिलकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतिलक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (वृक्षविशेषः)
तिलकप्रियाम्the tilaka-loving (lady)
तिलकप्रियाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतिलक-प्रिया (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (तिलकस्य प्रिया), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

O Ashoka tree, dispeller of sorrow, by quickly showing me my darling make me ashoka (free from sorrow) as I am grief-stricken at heart.

R
Rāma
S
Sītā
B
Bees (bhramara)

FAQs

Dharma is truthful remembrance and purity: Sītā is recalled through her auspicious adornment, and Rāma’s search remains anchored in reverence rather than rage.

Rāma addresses the tilaka tree, using the natural scene (bees humming) as a sign of presence and possible ‘knowledge’ of Sītā’s passage.

Reverent love—he remembers Sītā through auspicious, dignified details consistent with her character.