Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

मारीचवधोत्तरं रामस्य शङ्का-निमित्त-दर्शनं लक्ष्मण-निग्रहश्च

After Maricha’s Slaying: Omens, Anxiety, and Rama’s Rebuke of Lakshmana

अपि स्वस्ति भवेत्ताभ्यां रहिताभ्यां महावने।जनस्थाननिमित्तं हि कृतवैरोऽस्मि राक्षसैः।।।।निमित्तानि च घोराणि दृश्यन्तेऽद्य बहूनि च।

api svasti bhavet tābhyāṃ rahitābhyāṃ mahāvane | janasthāna-nimittaṃ hi kṛta-vairo ’smi rākṣasaiḥ || nimittāni ca ghorāṇi dṛśyante ’dya bahūni ca ||

ขอให้ทั้งสองพระองค์ทรงสวัสดี แม้ปราศจากข้าพเจ้าอยู่ในมหาวันอันกว้างใหญ่ เพราะเหตุแห่งชนะสถาน ข้าพเจ้าได้ก่อเวรกับเหล่ารากษส และวันนี้ก็ปรากฏลางร้ายอันน่าสะพรึงมากมาย

इतिthus
इति:
वाक्यसमाप्ति/उद्धरण (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणार्थक अव्यय (quotative)
एवम्in this way
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (manner adverb)
चिन्तयन्thinking
चिन्तयन्:
कर्तृविशेषण (Subject qualifier)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifies ‘रामः’
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial participle)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); ‘having heard’
गोमायु-निःस्वनम्the jackal’s howl
गोमायु-निःस्वनम्:
कर्म (Karma/Object of ‘श्रुत्वा’)
TypeNoun
Rootगोमायु (प्रातिपदिक) + निःस्वन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (गोमायोः निःस्वनः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आत्मनःof himself
आत्मनः:
सम्बन्ध (Possessor)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
and
:
सम्बन्ध (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
अपनयनात्because of being drawn away
अपनयनात्:
हेतु (Hetu/Cause)
TypeNoun
Rootअपनयन (प्रातिपदिक; action noun from अप+नी)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; cause ‘due to the drawing away’
मृगरूपेणin deer-form
मृगरूपेण:
करण (Karaṇa/Means)
TypeNoun
Rootमृग + रूप (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (मृगस्य रूपम्); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
रक्षसाby the demon
रक्षसा:
कर्ता/करण (Agent/Instrument)
TypeNoun
Rootरक्षस्/राक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
आजगामcame
आजगाम:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootआ+गम् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपदी, प्रथमपुरुष, एकवचन
जनस्थानम्Janasthana
जनस्थानम्:
कर्म/गति (Goal)
TypeNoun
Rootजनस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; destination
राघवःRaghava (Rama)
राघवः:
कर्ता (Karta/Apposition)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to ‘रामः’
परिशङ्कितःapprehensive/alarmed
परिशङ्कितः:
कर्तृविशेषण (Predicate qualifier)
TypeVerb
Rootपरि+शङ्क् (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate/qualifier ‘alarmed’

'On account of living in this dense forest in Janasthana I have earned enmity with the demons. Will Lakshmana and Sita be safe without my protection? I see many terrible portents.'

R
Rāma
S
Sītā
L
Lakṣmaṇa
J
Janasthāna
R
rākṣasas
O
omens (nimitta)

FAQs

Dharma recognizes consequences of righteous conflict: even just actions (opposing rākṣasas) can create retaliation risks, increasing the protector’s obligation to safeguard the innocent.

Rāma, separated from Sītā and Lakṣmaṇa, fears for them, recalling his feud with rākṣasas in Janasthāna and noticing ominous signs.

Responsibility and self-awareness—Rāma links present danger to the broader moral and strategic context of his past actions.