Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

मारीचवधोत्तरं रामस्य शङ्का-निमित्त-दर्शनं लक्ष्मण-निग्रहश्च

After Maricha’s Slaying: Omens, Anxiety, and Rama’s Rebuke of Lakshmana

गृहीत्वा च करं सव्यं लक्ष्मणं रघुनन्दनः।।।।उवाच मधुरोदर्कमिदं परुषमार्तिमत्।

gṛhītvā ca karaṃ savyaṃ lakṣmaṇaṃ raghunandanaḥ |

uvāca madhurodarkaṃ idaṃ paruṣam ārtimat ||

แล้วพระราม ผู้เป็นความปีติแห่งวงศ์รฆุ ทรงจับพระหัตถ์ซ้ายของพระลักษมณ์ไว้ และด้วยความโศกา จึงตรัสถ้อยคำที่เจตนาอ่อนโยน ทว่าแฝงความกระด้างและบาดลึก

gṛhītvāhaving taken hold
gṛhītvā:
Pūrvakāla (पूर्वकाल)
TypeVerb
Root√grah (धातु)
Formक्त्वान्त (gerund), अव्ययभाव; अर्थः—गृहीत्वा (having taken/held)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction ‘and’)
karamhand
karam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
savyamleft
savyam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsavya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (of karam)
lakṣmaṇamLakshmana
lakṣmaṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
raghu-nandanaḥdelight/descendant of Raghu (Rama)
raghu-nandanaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootraghu (प्रातिपदिक) + nandana (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (रघोः नन्दनः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
madhura-udarkamsweet in outcome/ending
madhura-udarkam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmadhura (प्रातिपदिक) + udarka (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (मधुरः उदर्कः यस्य/मधुरोदर्कम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (of idam)
idamthis (speech)
idam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object of uvāca)
paruṣamharsh
paruṣam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootparuṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (of idam)
ārtimatanguish-filled; piteous
ārtimat:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootārtimat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (of idam); अर्थः—आर्तियुक्तम् (piteous, full of anguish)

O heroic Lakshmana! I see many inauspicious omens. I think Sita might have been lost or eaten away by the demons of the forest. There is no doubt about it.

R
Rama (Raghunandana)
L
Lakshmana

FAQs

Dharma in speech: even when compelled by grief, one must strive to align words with truth and with the welfare of loved ones.

Rāma, fearing for Sītā, physically steadies Lakṣmaṇa by the hand and prepares to address him under emotional strain.

Rāma’s deep attachment and responsibility—his grief reveals how seriously he holds the duty of protection.