HomeRamayanaAranya KandaSarga 5Shloka 23
Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

शरभङ्गाश्रमगमनम् तथा इन्द्रदर्शनम्

Approach to Sarabhanga’s Hermitage and the Vision of Indra

इहोपयात्यसौ रामो यावन्मां नाभिभाषते।निष्ठां नयतु तावत्तु ततो मा द्रष्टुमर्हति।।3.5.22।।जितवन्तं कृतार्थं हि तदाहमचिरादिमम्।कर्म ह्यनेन कर्तव्यं महदन्यैस्सुदुष्करम्।।3.5.23।।

ihopayāty asau rāmo yāvan māṃ nābhibhāṣate |

niṣṭhāṃ nayatu tāvat tu tato mā draṣṭum arhati || 3.5.22 ||

jitavantaṃ kṛtārthaṃ hi tadāham acirād imam |

karma hy anena kartavyaṃ mahad anyaiḥ suduṣkaram || 3.5.23 ||

“พระรามกำลังเสด็จมาที่นี่ ก่อนที่พระองค์จะตรัสกับเรา จงพาเราไปยังที่ซึ่งพระองค์ไม่ควรได้เห็นเราเสียก่อน ต่อมาเมื่อพระองค์ทรงบรรลุประสงค์โดยเร็วและทรงยืนหยัดดุจผู้มีชัยแล้ว เราจักได้พบพระองค์ เพราะยังมีภารกิจอันยิ่งใหญ่ที่พระองค์ต้องกระทำ ซึ่งผู้อื่นยากยิ่งจะทำได้”

जितवन्तम्victorious
जितवन्तम्:
विशेषण (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootजितवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √जि (धातु) + क्तवत्)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; क्तवत्-प्रत्ययान्त भूतकृत् (past active participle)
कृतार्थम्having accomplished the purpose
कृतार्थम्:
विशेषण (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृतार्थ (प्रातिपदिक; कृत + अर्थ)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (कृतः अर्थः यस्य = one whose purpose is accomplished)
हिindeed
हि:
सम्बन्धसूचक निपात
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेतौ/निश्चये (indeed/for)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (अधिकरण/Adverbial time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
अहम्I
अहम्:
कर्ता (कर्तृ/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अचिरात्soon
अचिरात्:
कालाधिकरण (time)
TypeIndeclinable
Rootअचिर (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-प्रयोगेण अव्ययीभाववत् कालवाचक-अव्यय (ablatival adverb): अचिरात् = in a short time/soon
इमम्this (one)
इमम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कर्मtask/deed
कर्म:
कर्ता (कर्तृ; grammatical subject of passive necessity)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हिindeed
हि:
सम्बन्धसूचक निपात
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), निश्चये/हेतौ
अनेनby him/with him
अनेन:
करण (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
कर्तव्यम्must be done
कर्तव्यम्:
विधेय-विशेषण (predicate adjective)
TypeAdjective
Rootकर्तव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कृ (धातु) + तव्यत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligatory): 'to be done'
महत्great
महत्:
विशेषण (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
अन्यैःby others
अन्यैः:
कर्ता (कर्तृ; implied agent in contrast)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; 'by others'
सुदुष्करम्very difficult
सुदुष्करम्:
विधेय-विशेषण (predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसुदुष्कर (प्रातिपदिक; सु + दुष्कर)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (सु + दुष्कर = very difficult)

Then Indra (husband of Sachi) having seen Rama coming towards him, approached Sarabhanga and said this to him privately:

R
Rama
I
Indra
S
Sarabhanga

FAQs

Dharma as purposeful restraint: Indra avoids direct contact so Rama’s larger duty is not diverted. The verse highlights that even true and powerful beings should act in ways that protect the righteous mission.

Indra privately tells Sarabhanga to move him out of Rama’s sight before Rama speaks to him, because Rama must first complete a great undertaking.

Indra’s strategic foresight and non-interference—supporting dharma by not obstructing Rama’s destined work.