Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

सीतया लक्ष्मणप्रेषणम् — Sita urges Lakshmana to seek Rama

The crisis of the ‘distressed voice’

उत्तरं नोत्सहे वक्तुं दैवतं भवती मम।।3.45.28।।वाक्यमप्रतिरूपं तु न चित्रं स्त्रीषु मैथिलि।स्वभावस्त्वेष नारीणामेवं लोकेषु दृश्यते।।3.45.29।।

vākyam apratirūpaṃ tu na citraṃ strīṣu maithili | svabhāvas tveṣa nārīṇām evaṃ lokeṣu dṛśyate ||3.45.29||

โอ้แม่ไมถิลี วาจาอันไม่สมควรที่หลุดจากสตรีนั้นมิใช่เรื่องน่าพิศวง เพราะนี่แลเป็นสันดานของสตรี ดังที่เห็นกันในโลก

vimuktadharmāḥdevoid of dharma
vimuktadharmāḥ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootvimukta + dharma (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (dharma-vimukta = dharmāt vimuktāḥ), पुल्लिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग? अत्र स्त्रियः इति विशेष्ये स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचन (fem nom pl) रूपं—विमुक्तधर्माः (आकारान्त-स्त्री); विशेषणम् (striyaḥ)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
capalāḥfickle
capalāḥ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootcapala (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (fem nom pl); विशेषणम् (striyaḥ)
tīkṣṇāḥsharp/harsh
tīkṣṇāḥ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Roottīkṣṇa (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (fem nom pl); विशेषणम् (striyaḥ)
bhēdakarāḥcausing hurt/piercing
bhēdakarāḥ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhēda + kara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (bhēdaṃ karōti), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (fem nom pl); विशेषणम् (striyaḥ)
striyaḥwomen
striyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootstrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (fem nom pl)
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
sahēI endure/bear
sahē:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootsah (धातु)
Formलट्-लकार (present), आत्मनेपद; उत्तमपुरुष, एकवचन (1st sg)
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
īdṛśamsuch
īdṛśam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootīdṛśa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (neut acc sg); विशेषणम् (vākyam)
vākyamspeech/words
vākyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvākya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (neut acc sg)
vaidēhiO Vaidehi
vaidēhi:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvaidēhī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, संबोधन, एकवचन (voc sg)
janakātmajēO daughter of Janaka
janakātmajē:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootjanaka + ātmajā (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (janakasya ātmajā), स्त्रीलिङ्ग, संबोधन, एकवचन (voc sg)

Like a bull caught by lions, your brother is seeking help caught by demons. You should run at once to your brother.

L
Lakṣmaṇa
S
Sītā (Maithilī)
M
Mithilā (by epithet)

FAQs

The verse highlights the harm of improper speech; dharma values measured, truthful, and non-injurious words, especially during crisis.

Lakṣmaṇa, stung by Sītā’s accusations, replies with a generalized critique of harsh speech attributed to ‘women’ in worldly observation.

Frankness under pressure (though colored by anger): Lakṣmaṇa verbalizes his hurt and frames it as a lesson about unworthy speech.