Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

मायामृगदर्शनम्

The Vision of the Illusory Deer

अप्रमत्तेन ते भाव्यमाश्रमस्थेन सीतया।।।।यावत्पृषतमेकेन सायकेन निहन्म्यहम्।हत्वैतच्चर्म चादाय शीघ्रमेष्यामि लक्ष्मण।।।।

apramattena te bhāvyam āśramasthena sītayā | yāvat pṛṣatam ekena sāyakena nihanmy aham | hatvaitac carma cādāya śīghram eṣyāmi lakṣmaṇa ||

เจ้าจงอยู่ ณ อาศรมนี้กับนางสีตาโดยไม่ประมาท เฝ้าระวังให้มั่น เราจักสังหารกวางลายจุดนั้นด้วยศรเพียงดอกเดียว แล้วนำหนังของมันมา และจักกลับมาโดยเร็ว โอ ลักษมณะ

अप्रमत्तेनbeing vigilant
अप्रमत्तेन:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootअप्रमत्त (प्रातिपदिक; √मद् with अ- + प्र-)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies implied 'त्वया')
तेyour/for you
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, षष्ठी/चतुर्थी-एकवचन; अत्र षष्ठी (Genitive): 'of you/your'
भाव्यम्must be (done) / you should be
भाव्यम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeAdjective
Rootभू (धातु)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive: ought to be), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (impersonal obligation)
आश्रमस्थेनstaying in the hermitage
आश्रमस्थेन:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootआश्रम + स्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies implied 'त्वया')
सीतयाwith Sītā
सीतया:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
यावत्until
यावत्:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअवधि-वाचक-अव्यय (until)
पृषतम्the speckled deer/antelope
पृषतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपृषत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
एकेनwith one (single)
एकेन:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies 'सायकेन')
सायकेनwith an arrow
सायकेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootसायके (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
निहन्मिI kill
निहन्मि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन; उपसर्ग: नि-
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

Keep vigil over Sita at the hermitage, O Lakshmana ! I will certainly kill the speckled antelope with a single arrow, get his skin and come back quickly.

L
Lakṣmaṇa
S
Sītā
H
Hermitage (āśrama)
A
Arrow (sāyaka)

FAQs

Dharma is sustained by vigilance: when one duty calls you away, you must ensure protection and attentiveness remain with those entrusted to you.

Before pursuing the deer, Rāma assigns Lakṣmaṇa the explicit task of guarding Sītā at the hermitage and promises a swift return.

Pramāda-rahitatā (freedom from negligence): Lakṣmaṇa is urged to be apramatta—constantly alert.