Previous Verse
Next Verse

Shloka 47

मायामृगदर्शनम्

The Vision of the Illusory Deer

पश्य लक्ष्मण वैदेहीं मृगत्वचि गतस्पृहाम्।।।।त्वचा प्रधानया ह्येष मृगोऽद्य न भविष्यति।

paśya lakṣmaṇa vaidehīṃ mṛgatvaci gataspṛhām | tvacā pradhānayā hy eṣa mṛgo ’dya na bhaviṣyati ||

ดูก่อนลักษมณะ จงดูไวเทหีเถิด ความปรารถนาของนางได้ยึดติดอยู่ที่หนังกวาง ด้วยหนังอันล้ำค่านั้น กวางนี้จักไม่รอดชีวิตในวันนี้

पश्यsee
पश्य:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन
लक्ष्मणO Lakṣmaṇa
लक्ष्मण:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
वैदेहीम्Vaidehī (Sītā)
वैदेहीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवैदेही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मृगत्वचिon the deerskin
मृगत्वचि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमृग + त्वच् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
गतस्पृहाम्whose desire has gone (fixed) (on it)
गतस्पृहाम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगत (कृदन्त; √गम्) + स्पृहा (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (यस्याः स्पृहा गता); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies 'वैदेहीम्')
त्वचाby (its) skin
त्वचा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootत्वच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
प्रधानयाexcellent/choice
प्रधानया:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रधान (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies 'त्वचा')
हिindeed/for
हि:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
Formनिपात (emphasis/for)
एषःthis
एषः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम-विशेषणम् (qualifies 'मृगः')
मृगःdeer
मृगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अद्यtoday/now
अद्य:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (today/now)
not
:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
Formनिषेध-निपात
भविष्यतिwill be / will survive
भविष्यति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

See, how Vaidehi ardently longs for the skin of this deer ! I will not let the animal live, O Lakshmana !

L
Lakṣmaṇa
V
Vaidehī (Sītā)
D
Deer (mṛga)

FAQs

Unchecked desire can redirect action into danger; dharma requires discernment so that wish-driven choices do not compromise safety and duty.

Rāma notes Sītā’s wish for the deerskin and resolves to kill the deer, a decision that advances the deception’s plot.

Protective intent mixed with human susceptibility: Rāma seeks to fulfill Sītā’s desire, yet the verse highlights how desire can become a vulnerability.