Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

मायामृगदर्शनम्

The Vision of the Illusory Deer

तयाऽऽहूतौ नरव्याघ्रौ वैदेह्या रामलक्ष्मणौ।वीक्षमाणौ तु तौ देशं तदा ददृशतुर्मृगम्।।।।

tayāhūtau naravyāghrau vaidehyā rāmalakṣmaṇau |

vīkṣamāṇau tu tau deśaṃ tadā dadṛśatur mṛgam || 3.43.03 ||

เมื่อไวเทหีทรงเรียก สองบุรุษดุจพยัคฆ์—พระรามและพระลักษมณ์—กวาดสายตามองทั่วถิ่นนั้น แล้วจึงได้เห็นกวางตัวนั้น

तयाby her
तया:
कर्ता/करण (Agent/Instrument: ‘by her’)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया (Instr.), एकवचन (sg.)
आहूतौcalled/summoned
आहूतौ:
कर्ता (Karta/Subject; adjectival)
TypeVerb
Rootआ+ह्वे (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom.), द्विवचन (du.); ‘रामलक्ष्मणौ’ इत्यस्य विशेषणम्
नरव्याघ्रौtigers among men
नरव्याघ्रौ:
कर्ता (Karta/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootनर+व्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom.), द्विवचन (du.); ‘रामलक्ष्मणौ’ इत्यस्य विशेषण-नाम
वैदेह्याby Vaidehi (Sita)
वैदेह्या:
कर्ता/करण (Agent: ‘by Vaidehī’)
TypeNoun
Rootवैदेही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया (Instr.), एकवचन (sg.)
रामलक्ष्मणौRama and Lakshmana
रामलक्ष्मणौ:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराम + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom.), द्विवचन (du.)
वीक्षमाणौwhile looking around
वीक्षमाणौ:
कर्ता (Karta/Subject; participial qualifier)
TypeVerb
Rootवीक्ष् (धातु)
Formशानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (Present middle participle), पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom.), द्विवचन (du.); ‘रामलक्ष्मणौ’ इत्यस्य विशेषणम्
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Sambandha/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), contrast/emphasis
तौthose two
तौ:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom.), द्विवचन (du.)
देशम्the place/region
देशम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (Acc.), एकवचन (sg.)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Kālādhikaraṇa/Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
ददृशतुःsaw
ददृशतुः:
क्रिया (Kriyā/Predicate)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), द्विवचन (du.), परस्मैपद (Parasmaipada)
मृगम्a deer
मृगम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), द्वितीया (Acc.), एकवचन (sg.)

O Lakshmana! kings who wield bows in hunting expeditions kill deer in the forest forsport as well as for venison.

V
Vaidehī (Sītā)
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
D
deer (mṛga)
F
forest region (deśa)

FAQs

Responsiveness within rightful relationships: Rāma and Lakṣmaṇa attend to Sītā’s call, reflecting household duty and mutual care even amid forest hardship.

Sītā notices the deer and calls the brothers; they scan the area and behold the deer that will trigger the coming crisis.

Attentiveness and readiness to protect—quickly responding to Sītā’s summons is part of their protective role.