Shloka 33

विराधवधः

The Slaying (Burial) of Viradha

Devanagari script

ततस्तु तौ काञ्चनचित्रकार्मुकौ निहत्य रक्षः परिगृह्य मैथिलीम्।विजह्रतु स्तौ मुदितौ महावने दिवि स्थितौ चन्द्रदिवाकराविव।।।।

Transliteration

tatas tu tau kāñcana-citra-kārmukau nihatya rakṣaḥ parigṛhya maithilīm | vijahratuḥ stau muditau mahā-vane divi sthitau candra-divākarāv iva ||

Translation

ครั้นแล้ว เมื่อสังหารรากษสนั้นแล้ว สองวีรบุรุษผู้ทรงคันศรวิจิตรประดับทอง ก็พานางไมถิลีไปด้วย และเที่ยวรื่นรมย์ในมหาพนา ดุจพระจันทร์และพระอาทิตย์สถิตอยู่บนท้องฟ้า

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: अधिकरण (कालाधिकरणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय-रूपम्)
• Form: अव्ययम्; प्रकारः—काल/अनन्तरार्थक-अव्ययम् (temporal adverb: 'then/thereafter')

• प्रहृष्टरूपौ: having delighted/joyful appearance (both)
• प्रहृष्टरूपौ: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: प्रहृष्ट + रूप (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: विशेषणम्; पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; द्विवचनम् (masc. nominative dual); समास-विग्रहः—प्रहृष्टं रूपं यस्य/योः (having delighted appearance)

• इव: like, as if
• इव: सम्बन्ध (उपमान-सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्ययम्)
• Form: अव्ययम्; उपमानवाचक-निपातः (particle of comparison)

• रामलक्ष्मणौ: Rama and Lakshmana
• रामलक्ष्मणौ: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: राम + लक्ष्मण (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: संज्ञा; पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; द्विवचनम् (masc. nominative dual); इतरेतर-द्वन्द्वः—रामश्च लक्ष्मणश्च

• विराधम्: Viradha (the demon)
• विराधम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: विराध (प्रातिपदिकम्)
• Form: संज्ञा; पुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. accusative singular)

• उर्व्याम्: on the earth/ground
• उर्व्याम्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: उर्वी (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् (fem. locative singular)

• प्रदरे: in a cleft/chasm
• प्रदरे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: प्रदर (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. locative singular); 'प्रदर' = cleft/chasm/rift

• निपात्य: having felled/knocked down
• निपात्य: पूर्वकालक्रिया (कर्तृ-सम्बद्धा)
• Type: Verb
• Root: नि + पत् (धातुः) → निपात्य (क्त्वान्त/ल्यबन्त)
• Form: कृदन्तम्; ल्यबन्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive/gerund); धातुः—पत् (to fall) उपसर्गः—नि; अर्थः—'पातयित्वा/निपात्य' (having felled/caused to fall)

• तम्: him (that one)
• तम्: कर्म (निपात्य इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. accusative singular)

• ननन्दतुः: rejoiced (the two)
• ननन्दतुः: कर्तृ (रामलक्ष्मणौ)
• Type: Verb
• Root: नन्द् (धातुः) → ननन्दतुः
• Form: लिट्-लकारः (perfect); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः; द्विवचनम् (3rd person dual); धातुः—नन्द् (to rejoice)

• वीतभयौ: free from fear (both)
• वीतभयौ: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: वीत + भय (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: विशेषणम्; पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; द्विवचनम् (masc. nominative dual); षष्ठी-तत्पुरुषः—वीतं भयम् ययोः (whose fear has departed)

• महावने: in the great forest
• महावने: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: महा + वन (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् (neut. locative singular); कर्मधारयः—महच्च तत् वनम्

• शिलाभिः: with stones/rocks
• शिलाभिः: करण
• Type: Noun
• Root: शिला (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (fem. instrumental plural)

• अन्तर्दधतुः: concealed/covered up (the two)
• अन्तर्दधतुः: कर्तृ (रामलक्ष्मणौ)
• Type: Verb
• Root: अन्तर् + धा (धातुः) → अन्तर्दधतुः
• Form: लिट्-लकारः (perfect); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः; द्विवचनम् (3rd person dual); धातुः—धा (to place) उपसर्गः—अन्तर्; अर्थः—'अन्तर्हितं कृतवन्तौ/अन्तर्दधतुः' (they concealed/put away)

• च: and
• च: सम्बन्ध (समुच्चयः)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्ययम्)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction 'and')

• राक्षसम्: the demon (rakshasa)
• राक्षसम्: कर्म (अन्तर्दधतुः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. accusative singular)

Context

Although pierced by arrows, and wounded by the two swords, and pulverized on the ground, the demon did not die.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Sītā (Maithilī)
• Virādha (rākṣasa)
• great forest (mahāvana)
• Moon (candra)
• Sun (divākara)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma restores balance: once danger is removed, life returns to orderly, peaceful movement—protection enabling rightful living even in exile.

What is the narrative situation?

After disposing of Virādha, Rāma and Lakṣmaṇa continue through the forest with Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Protective steadiness and serene confidence after fulfilling duty.