Shloka 23
विराधवधः
The Slaying (Burial) of Viradha
Devanagari script
एवमुक्त्वा तु काकुत्थ्सं विराधश्शरपीडितः।बभूव स्वर्गसम्प्राप्तो न्यस्तदेहो महाबलः।।।।
Transliteration
evam uktvā tu kākutsthaṃ virādhaḥ śarapīḍitaḥ |
babhūva svargasamprāpto nyastadeho mahābalaḥ ||
Translation
ครั้นกล่าวดังนี้แก่เจ้าชายกากุตสถะแล้ว วีราธผู้มีกำลังยิ่ง ถูกศรทิ่มแทง ก็สละกายและบรรลุสวรรค์
Word by Word
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (वाक्यम्)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), 'having heard'
राघवःRāghava (Rama)
राघवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वाक्यम्words/speech
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
लक्ष्मणम्Lakṣmaṇa
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
व्यादिदेशcommanded
व्यादिदेश:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि-आ-दि-श् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
हindeed
ह:
None (निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formनिपातः (emphatic)
कुञ्जरस्यof an elephant
कुञ्जरस्य:
Upamana-sambandha (उपमान-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकुञ्जर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
इवlike
इव:
None (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-निपात (particle of comparison)
रौद्रस्यdreadful
रौद्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootरौद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषणम् (राक्षसस्य)
राक्षसस्यof the demon
राक्षसस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अस्यof this
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
लक्ष्मणO Lakṣmaṇa
लक्ष्मण:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
वनेin the forest
वने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (वने)
सुमहत्very large
सुमहत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसु + महत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (श्वभ्रम्)
श्वभ्रम्pit
श्वभ्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootश्वभ्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
खन्यताम्let (it) be dug
खन्यताम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootखन् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोगः (let it be dug)
रौदकर्मणःof the one of dreadful deeds
रौदकर्मणः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootरौद्र + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः रौद्रं कर्म यस्य (बहुव्रीह्यर्थेऽपि षष्ठी-तत्पुरुष-रूपेण); विशेषणम् (अस्य राक्षसस्य)
इतिthus
इति:
None (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त्वा
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund)
लक्ष्मणम्Lakṣmaṇa
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रदरःa pit
प्रदरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थतः 'pit/cleft'—आदेशवाक्ये विषयः
खन्यताम्let it be dug
खन्यताम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootखन् (धातु)
Formलोट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि (let it be dug)
इतिthus
इति:
None (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात
तस्थौstood
तस्थौ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
विराधम्Virādha
विराधम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविराध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आक्रम्यhaving pressed down
आक्रम्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-क्रम् (धातु) + ल्यप् (क्त्वान्त)
Formल्यपन्त अव्ययकृदन्त (Gerund), 'having stepped on/pressed'
कण्ठेon the neck
कण्ठे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
पादेनwith (his) foot
पादेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
वीर्यवान्valiant
वीर्यवान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवीर्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (रामः)
Context
Having said so to Rama, the mighty Viradha, hit by the arrows left his body and attained heaven.
Characters & Entities
V
VirādhaR
Rāma (Kākutstha)S
svargaFAQs
The verse reflects the Ramayana theme that the righteous act (carried out within dharma) can become an instrument of release—transforming a cursed or fallen being’s destiny.
After instructing Rāma, Virādha relinquishes his body and is described as reaching svarga.
Rāma’s role as a dharmic agent of restoration: even in slaying, his action is framed as aligning with cosmic order, enabling Virādha’s release.