HomeRamayanaAranya KandaSarga 4Shloka 18
Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

विराधवधः

The Slaying (Burial) of Viradha

अनुपस्थीयमानो मां स क्रुद्धो व्याजहार ह।इति वैश्रवणो राजा रम्भासक्तमुवाच ह।।।।

anupasthīyamāno māṃ sa kruddho vyājahāra ha |

iti vaiśravaṇo rājā rambhāsaktam uvāca ha ||

เมื่อข้ามิได้เข้าไปเฝ้าปรนนิบัติ เขาก็พิโรธและกล่าวดังนี้—พระราชาไวศรวณะ (กุเบร) ได้ตรัสแก่ข้า เพราะข้าหลงใหลในนางรัมภา

अनुपस्थीयमानःnot being attended
अनुपस्थीयमानः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअनु-उप-स्था (धातु) + यमान (कृदन्त, शानच्)
Formवर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (Present passive participle/शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः 'not being attended upon'
माम्to me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्रुध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सः)
व्याजहारspoke
व्याजहार:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि-आ-हृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
indeed
:
None (निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formनिपातः (emphatic)
इतिthus
इति:
None (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
वैश्रवणःVaiśravaṇa (Kubera)
वैश्रवणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवैश्रवण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राजाking
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वैश्रवणः इति समानाधिकरण
रम्भासक्तम्one attached to Rambhā
रम्भासक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootरम्भा (प्रातिपदिक) + आसक्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः रम्भायाम् आसक्तः (सप्तमी-तत्पुरुष)
उवाचsaid
उवाच:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
indeed
:
None (निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formनिपातः (emphatic)

When king Kubera saw me absent (from duty) as I was infatuated with Rambha, he got angry and cursed me.

K
Kubera (Vaiśravaṇa)
R
Rambhā

FAQs

Neglect of duty under the pull of desire leads to downfall; dharma requires steadiness in one’s responsibilities and self-restraint.

Virādha explains that Kubera cursed him because he neglected service, being absorbed in Rambhā.

By contrast, the virtue implied is discipline—control over passion so that obligations are not abandoned.