Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

महोत्पात-लक्षणानि

Omens before Khara’s Assault

क्षतजार्द्रसवर्णाभा सन्ध्याकालं विना बभौ।खरस्याभिमुखा नेदुस्तदा घोरमृगाः खगाः।।।।कङ्कगोमायुगृध्राश्च चुक्रुशुर्भयशंसिनः।

kṣatajārdrasa-varṇābhā sandhyākālaṃ vinā babhau | kharasyābhimukhā nedus tadā ghora-mṛgāḥ khagāḥ || kaṅka-gomāyu-gṛdhrāś ca cukruśur bhayaśaṃsinaḥ |

แม้มิถึงยามสนธยา ก็ปรากฏความมืดคล้ายยามเย็น มีสีดังบาดแผลสดชุ่มเลือด ครั้นนั้นสัตว์ร้ายและนกอันน่าสะพรึงกลัวซึ่งหันหน้าเข้าหาคระ ก็ร้องก้อง; นกกังกา สุนัขจิ้งจอก และแร้ง ต่างกรีดร้องเป็นลางแห่งความหวาดกลัวและหายนะ

क्षतजार्द्रसवर्णाभाhaving a glow like fresh blood
क्षतजार्द्रसवर्णाभा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षत (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक) + आर्द्र (प्रातिपदिक) + स-वर्ण (प्रातिपदिक) + आभा (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (क्षतजेन आर्द्रेण सवर्णा आभा यस्याः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सन्ध्या इत्यस्य विशेषणम्
सन्ध्याtwilight
सन्ध्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसन्ध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कालम्time
कालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विनाwithout
विना:
Sambandha (सम्बन्ध/उपपद)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय (preposition), ‘without’; द्वितीयासह (with accusative)
बभौshone/appeared
बभौ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
खरस्यof Khara
खरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootखर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अभिमुखाःfacing towards
अभिमुखाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभि (उपसर्ग) + मुख (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (अभिमुखं मुखं येषाम्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; घोरमृगाः/खगाः इत्यस्य विशेषणम्
नेदुःcried out
नेदुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनद् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन
तदाthen
तदा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of time)
घोरमृगाःdreadful beasts
घोरमृगाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootघोर (प्रातिपदिक) + मृग (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (घोराः मृगाः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
खगाःbirds
खगाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootखग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
कङ्कगोमायुगृध्राःherons, jackals, and vultures
कङ्कगोमायुगृध्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकङ्क (प्रातिपदिक) + गोमायु (प्रातिपदिक) + गृध्र (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (कङ्काश्च गोमायवश्च गृध्राश्च), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
चुक्रुशुःscreeched
चुक्रुशुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्रुश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन
भयशंसिनःforetelling fear
भयशंसिनः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभय (प्रातिपदिक) + शंसिन् (प्रातिपदिक; from √शंस्)
Formतत्पुरुष-समास (भयं शंसन्ति), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कङ्कगोमायुगृध्राः इत्यस्य विशेषणम्

A terrific darkness, spread all over, produced frightening horripilation. Even the four quarters and the intermediary zones were not discernible.

K
Khara
T
twilight (sandhyā)
J
jackals (gomāyu)
V
vultures (gṛdhra)

FAQs

Satya (truth) is facing reality: the verse shows truth manifesting as unavoidable warning—violence initiated in adharma returns as fear and ruin.

As Khara’s aggression nears, nature displays severe omens: premature blood-colored dusk and animals crying toward him.

Accountability—recognizing that unrighteous intent draws consequences, and that warnings should prompt restraint and correction.