Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

महोत्पात-लक्षणानि

Omens before Khara’s Assault

ततो ध्वजमुपागम्य हेमदण्डं समुच्छ्रितम्।समाक्रम्य महाकायस्तस्थौ गृध्रस्सुदारुणः।।।।

tato dhvajam upāgamya hemadaṇḍaṃ samucchritam | samākramya mahākāyas tasthau gṛdhraḥ sudāruṇaḥ ||

แล้วแร้งร่างมหึมาอันน่าสะพรึงกลัว บินเข้าหาธงที่ชูสูงมีคันธงทองคำ คว้าปลายยอดไว้แล้วเกาะอยู่ ณ ที่นั้น เป็นลางแห่งภัยพิบัติที่ใกล้จะมาถึง

ततःthen
ततः:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable adverb)
ध्वजम्flag/standard
ध्वजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootध्वज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उपागम्यhaving approached
उपागम्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootउप-आ-गम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having approached’
हेमदण्डम्golden staff (of the flag)
हेमदण्डम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहेम (प्रातिपदिक) + दण्ड (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (हेमस्य दण्डः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ध्वजस्य विशेषण/अवयवः
समुच्छ्रितम्raised/erected
समुच्छ्रितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-उद्-श्रि (धातु) + त (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ध्वजम्/हेमदण्डम् इत्यस्य विशेषणम्
समाक्रम्यhaving mounted
समाक्रम्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootसम्-आ-क्रम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having mounted/occupied’
महाकायःhuge-bodied
महाकायः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + काय (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (महान् कायः यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्थौstood
तस्थौ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
गृध्रःvulture
गृध्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगृध्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सुदारुणःvery dreadful
सुदारुणः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + दारुण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (अत्यन्तं दारुणः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गृध्रस्य विशेषणम्

The mighty, swift-footed army of valiant demons surrounded the princes (Rama and Lakshmana) all on a sudden like the planets around the Sun and the Moon.ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē araṇyakāṇḍē trayōviṅśassargaḥ৷৷Thus ends the twentythird sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

FAQs

Dharma includes alertness to signs of disorder and harm. The epic uses omens to urge vigilance and timely right action rather than complacency.

As conflict approaches at Jana-sthāna, ominous signs appear; a vulture perches on the banner, foreshadowing violence.

Prudence and preparedness—reading the situation carefully and acting responsibly before danger fully manifests.