Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

महोत्पात-लक्षणानि

Omens before Khara’s Assault

कबन्धः परिघाभासो दृश्यते भास्करान्तिके।।।।जग्राह सूर्यं स्वर्भानुरपर्वणि महाग्रहः।प्रवाति मारुतश्शीघ्रं निष्प्रभोऽभूद्दिवाकरः।।।।

kabandhaḥ parighābhāso dṛśyate bhāskarāntike |

jagrāha sūryaṃ svarbhānur aparvaṇi mahāgrahaḥ |

pravāti mārutaḥ śīghraṃ niṣprabho ’bhūd divākaraḥ || 3.23.11 ||

เกตุผู้ส่องประกายดุจท่อนเหล็ก ปรากฏใกล้ดวงอาทิตย์; และแม้มิใช่กาลปัรวัณอันควร สวรภานุ (ราหู) ผู้เป็นมหาคเคราะห์ก็เข้าครอบงำดวงอาทิตย์ให้เกิดคราส ลมพัดแรงฉับไว และทิวากรก็ไร้รัศมี

कबन्धःKetu/comet-like apparition (kabandha)
कबन्धः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकबन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परिघाभासःappearing like an iron bar
परिघाभासः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरिघ (प्रातिपदिक) + आभास (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (परिघ इव आभासः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कबन्धः इत्यस्य विशेषणम्
दृश्यतेis seen
दृश्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)
भास्करान्तिकेnear the Sun
भास्करान्तिके:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभास्कर (प्रातिपदिक) + अन्तिक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (भास्करस्य अन्तिकम्), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
जग्राहseized / eclipsed
जग्राह:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
सूर्यम्the Sun
सूर्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्वर्भानुःSvarbhanu (Rahu)
स्वर्भानुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वर्भानु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपर्वणिon a non-parvan day
अपर्वणि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअ-पर्वन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘non-parvan’ (not on the proper lunar node day)
महाग्रहःthe great planet/seizer
महाग्रहः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + ग्रह (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (महान् ग्रहः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; स्वर्भानुः इत्यस्य विशेषणम्
प्रवातिblows
प्रवाति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वा (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
मारुतःwind
मारुतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमारुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शीघ्रम्swiftly
शीघ्रम्:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb), manner
निष्प्रभःlusterless
निष्प्रभः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिस् (उपसर्ग) + प्रभ (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (निष्प्रभा प्रभा यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; दिवाकरः इत्यस्य विशेषणम्
अभूत्became
अभूत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
दिवाकरःthe Sun
दिवाकरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिवाकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

The planet Ketu appeared like an iron beam near the Sun. Although it was not the fullmoon or newmoon day, Rahu eclipsed the Sun. Wind blew hard and the Sun was lustreless.

K
Ketu (Kabandha)
R
Rāhu (Svarbhānu)
S
Sūrya (Sun)
W
wind (Māruta)

FAQs

The epic links moral disorder with cosmic unease: when adharma rises, the world seems to mirror it through unsettling signs, urging a return to righteous conduct.

Celestial anomalies—Ketu’s appearance and an untimely eclipse—occur as forewarnings of the impending destruction of Khara’s unrighteous campaign.

Reverence for ṛta/dharma (cosmic and moral order): recognizing that actions against dharma invite ruin.