Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

खरस्य क्रोधः — शूर्पणखावृत्तान्तकथनम्

Khara’s Wrath and Śūrpaṇakhā’s Report

कः कालपाशं समासज्य कण्ठे मोहान्न बुध्यते।यस्त्वामद्य समासाद्य पीतवान्विषमुत्तमम्।।।।

kaḥ kālapāśaṃ samāsajya kaṇṭhe mohān na budhyate | yas tvām adya samāsādya pītavān viṣam uttamam ||

ผู้ใดกันที่คล้องบ่วงแห่งความตายไว้ที่คอของตนด้วยความหลงผิดแล้วยังไม่รู้ตัว? ผู้ที่ทำร้ายเจ้าในวันนี้ เปรียบเสมือนได้ดื่มยาพิษร้ายแรงเข้าไปแล้ว

कःwho
कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक
काल-पाशम्the noose of death
काल-पाशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + पाश (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: कालस्य पाशः; पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समासज्यhaving bound
समासज्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+आ+√सञ्ज् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund): ‘having fastened/bound’; उपसर्ग: सम्+आ
कण्ठेon the throat
कण्ठे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (Locative)
मोहात्from delusion
मोहात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootमोह (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन (Ablative)
not
:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation particle)
बुध्यतेunderstands, realizes
बुध्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√बुध् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
यःwho (he who)
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन; 2nd person pronoun
अद्यtoday, now
अद्य:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (today/now)
समासाद्यhaving approached
समासाद्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+आ+√सद् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund): ‘having approached’; उपसर्ग: सम्+आ
पीतवान्has drunk
पीतवान्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootपीतवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पा धातु)
Formक्तवत्-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past active participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोग
विषम्poison
विषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उत्तमम्the most potent/best
उत्तमम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

Two human beings equipped with weapons, clad in bark robes and deer-skin have entered the dreadful Dandaka forest along with a woman of bewitching beauty.

K
Khara
Ś
Śūrpaṇakhā
K
Kāla (Death, personified)

FAQs

Actions opposed to dharma—especially violent aggression—bind the doer to inevitable consequences; the verse stresses moral causality as a truth (satya) of conduct.

Khara is enraged by Śūrpaṇakhā’s condition and frames the attacker’s act as self-destructive, like embracing death.

Awareness of consequence: understanding that wrongdoing and provocation return upon the perpetrator.