Previous Verse

Shloka 43

हेमन्तवर्णनम् तथा भरतधर्मनिष्ठा-चिन्तनम्

Winter Description and Reflection on Bharata’s Devotion

कृताभिषेकस्सरराज रामः सीताद्वितीयस्सह लक्ष्मणेन।कृताभिषेको गिरिराजपुत्र्या रुद्रस्सनन्दी भगवानिवेशः।।।।

kṛtābhiṣekaḥ sararāja rāmaḥ sītādvitīyaḥ saha lakṣmaṇena |

kṛtābhiṣeko girirājaputryā rudraḥ sanandī bhagavān iveśaḥ ||

ครั้นเสร็จสิ้นอภิเษกชำระกายแล้ว พระรามผู้เป็นราชาในหมู่มนุษย์ ยืนผ่องใสมีพระสีดาเคียงข้างและพระลักษมณ์ร่วมอยู่ด้วย ทรงรุ่งเรืองประหนึ่งพระภควานรุทระ มีนันทิและพระธิดาแห่งราชาแห่งขุนเขา (ปารวตี) เป็นบริวาร

kṛta-abhiṣekaḥhaving completed the ablution
kṛta-abhiṣekaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṛta (√kṛ, धातु) + abhiṣeka (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन); PPP (क्त) ‘kṛta’ + noun; meaning ‘one whose ablution is done’
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
rarājashone
rarāja:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√rāj (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
rāmaḥRāma
rāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
sītā-dvitīyaḥwith Sītā as companion
sītā-dvitīyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsītā (प्रातिपदिक) + dvitīya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन); ‘having Sītā as the second/companion’
sahatogether with
saha:
Sahakāraka (सह)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
FormPreposition-like indeclinable (सह-योगे अव्यय) governing Instrumental
lakṣmaṇenawith Lakṣmaṇa
lakṣmaṇena:
Sahakāraka (सह)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), 3rd case Instrumental (तृतीया), Singular (एकवचन)
kṛta-abhiṣekaḥhaving completed the ablution
kṛta-abhiṣekaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṛta (√kṛ, धातु) + abhiṣeka (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन); repetition for emphasis
girirāja-putryāwith the mountain-king’s daughter
girirāja-putryā:
Sahakāraka/Instrument (सह/करण)
TypeNoun
Rootgirirāja (प्रातिपदिक) + putrī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), 3rd case Instrumental (तृतीया), Singular (एकवचन); ‘by/with the daughter of the mountain-king (Pārvatī)’
rudraḥRudra
rudraḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootrudra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
sanandīwith Nandī
sanandī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa (अव्यय/उपसर्गसदृश) + nandī (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन); ‘together with Nandī’
bhagavānthe blessed/lordly
bhagavān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
ivalike
iva:
Upamā (उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormParticle of comparison (उपमावाचक अव्यय)
īśaḥĪśa (Lord Śiva)
īśaḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootīśa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन); in apposition to rudraḥ

As the Sun has resorted to the direction (south) that serves the god of death, the north devoid of (the Sun) shines like a woman without the vermilion mark on the forehead.

R
Rāma
S
Sītā
L
Lakṣmaṇa
R
Rudra/Śiva

FAQs

It presents dharma as inner and outer purity: righteous living is mirrored in radiance after proper rites, and the simile links human virtue with divine exemplars.

After bathing and worship, Rāma stands with Sītā and Lakṣmaṇa, and the narrator describes his splendor through a Śiva-like comparison.

Majesty grounded in discipline: Rāma’s kingliness is shown through composed, dharmic conduct rather than power display.