Previous Verse
Next Verse

Shloka 35

हेमन्तवर्णनम् तथा भरतधर्मनिष्ठा-चिन्तनम्

Winter Description and Reflection on Bharata’s Devotion

भर्ता दशरथो यस्यास्साधुश्च भरतस्सुतः।कथं नु साऽम्बा कैकेयी तादृशी क्रूरशीलिनी।।।।

bhartā daśaratho yasyāḥ sādhuś ca bharatas sutaḥ | kathaṃ nu sā ’mbā kaikeyī tādṛśī krūraśīlinī ||

นางไกเกยีผู้เป็นมารดา จะมีสันดานโหดร้ายได้อย่างไร ในเมื่อสามีของนางคือทศรถผู้ประเสริฐ และบุตรของนางคือภรตะผู้ทรงคุณธรรม?

इतिthus
इति:
Ukti-paryavasāna (उक्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्य-समाप्ति
एवम्in this way
एवम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb: thus/in this way)
लक्ष्मणेto/with Lakṣmaṇa
लक्ष्मणे:
Sampradāna/Address (सम्प्रदान/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative) एकवचन; (सम्बोधनार्थे अपि प्रयोगः सम्भवति)
वाक्यम्words, speech
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्नेहात्out of affection
स्नेहात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootस्नेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेतौ (cause)
ब्रुवति(as he) was speaking
ब्रुवति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; वर्तमानकाले ‘(he) speaking’
धार्मिकेrighteous (Lakṣmaṇa)
धार्मिके:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootधार्मिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणं लक्ष्मणस्य
परिवादम्censure, reproach
परिवादम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपरिवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
जनन्याःof (his) mother
जनन्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजननी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
तम्that (reproach)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
असहन्not tolerating
असहन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसह् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle) ‘असहन्’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘not tolerating’
राघवःRāghava (Rāma)
राघवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

How could mother Kaikeyi, who has a husband like Dasaratha and a noble son like Bharata, be so wicked by nature ?

K
Kaikeyī
D
Daśaratha
B
Bharata

FAQs

The verse raises the ethical problem of moral deviation within family lines, preparing the ground for Rāma’s dharma of guarding speech and honoring one’s mother.

In praising Bharata, Lakṣmaṇa turns to criticize Kaikeyī, questioning how such cruelty arose in a household with Daśaratha and Bharata.

Lakṣmaṇa’s protective love for Rāma (though it spills into harsh judgment), highlighting his intense loyalty and sense of injustice.