Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

हेमन्तवर्णनम् तथा भरतधर्मनिष्ठा-चिन्तनम्

Winter Description and Reflection on Bharata’s Devotion

मृदुसूर्यास्सनीहाराः पटुशीतास्समारुताः।शून्यारण्या हिमध्वस्ता दिवसा भान्तिसाम्प्रतम्।।।।

mṛdusūryāḥ sanīhārāḥ paṭuśītāḥ samārutāḥ | śūnyāraṇyā himadhvastā divasā bhānti sāmpratam ||

บัดนี้วันทั้งหลายดูประหนึ่งต้องน้ำค้างแข็ง: แสงอาทิตย์อ่อนละมุน หมอกน้ำค้างหนาทึบ ลมพัดพาความหนาวคมกริบ และพงไพรดูว่างเปล่าเงียบสงัด

मृदु-सूर्याःhaving mild sun
मृदु-सूर्याः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमृदु (प्रातिपदिक) + सूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (for दिवसाः)
स-नीहाराःwith dew/mist
स-नीहाराः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गार्थक 'with') + नीहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम्; सहार्थक-समासः (with dew/mist)
पटु-शीताःsharply cold
पटु-शीताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपटु (प्रातिपदिक) + शीत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम्
स-मारुताःwith wind/breeze
स-मारुताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय 'with') + मारुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम्; सहार्थक-समासः (with breeze)
शून्य-अरण्याःwith forests empty (no movement)
शून्य-अरण्याः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशून्य (प्रातिपदिक) + अरण्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (for दिवसाः); अर्थः: अरण्येषु शून्यता (emptiness in forests)
हिम-ध्वस्ताःstruck/ruined by frost
हिम-ध्वस्ताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहिम (प्रातिपदिक) + ध्वस्त (कृदन्त; ध्वंस् धातु)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle) ध्वस्त; विशेषणम्
दिवसाःdays
दिवसाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिवस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; कर्ता
भान्तिshine/appear
भान्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), बहुवचनम्; परस्मैपदम्
साम्प्रतम्now; at present
साम्प्रतम्:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootसाम्प्रतम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)

At this time people do not sleep under the open sky. With the month of Pushya approaching, nights feel cool and look red due to frost. They prolong into three yamas.

F
forest (araṇya)

FAQs

Dharma here is endurance and right living amid hardship: even as nature turns severe, the exiles remain observant, composed, and aligned with their chosen duty.

A description of winter conditions in the forest during the exile period—frost, dew, wind, and the stillness of the wilderness.

Forbearance (titikṣā) and calm attentiveness to one’s surroundings while maintaining righteous resolve.