Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

पञ्चवटी-निवासः

Settlement at Pañcavaṭī and Construction of the Hermitage

स तं रुचिरमाक्रम्य देशमाश्रमकर्मणि।हस्तौ गृहीत्वा हस्तेन रामस्सौमित्रिमब्रवीत्।।।।

sa taṃ ruciram ākramya deśam āśrama-karmaṇi |

hastau gṛhītvā hastena rāmaḥ saumitrim abravīt ||

ครั้นเสด็จถึงสถานที่อันงดงาม เหมาะแก่การตั้งอาศรม พระรามทรงกุมพระหัตถ์ทั้งสองของเสามิตรี (พระลักษมณ์) ไว้ด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ แล้วตรัสแก่เขา

अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
देशःplace
देशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdeśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सम-श्रीमान्level and splendid
सम-श्रीमान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsama (प्रातिपदिक) + śrīmat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् देशः; समासः: समश्च श्रीमान् च (even and splendid)
पुष्पितैःflowering
पुष्पितैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpuṣpita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् तरुभिः
तरुभिःby trees
तरुभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Roottaru (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
वृतःsurrounded
वृतः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootvṛ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देशः (subject)
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formअव्यय (adverb); देशवाचक (here)
आश्रम-पदम्hermitage-site
आश्रम-पदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootāśrama (प्रातिपदिक) + pada (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः: आश्रमस्य पदम्/स्थानम् (site for a hermitage)
सौम्यO gentle one
सौम्य:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootsaumya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
यथावत्properly
यथावत्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathāvat (अव्यय)
Formअव्यय (adverb); यथान्यायम्/सम्यक् (properly)
कर्तुम्to make/build
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive); अर्थः: कर्तुं (to do/make)
अर्हसिyou should/are fit to
अर्हसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootarh (धातु)
Formलट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; अर्थः: योग्यः असि (you ought/are fit)

O Rama, I shall be dependent on you, even if I live for a hundred years. You only need to indicate a beautiful place of your choice.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa (Saumitri)
Ā
āśrama (hermitage)

FAQs

Dharma is humane leadership: Rāma’s guidance is joined with affection and respect, not mere command—duty tempered by compassion.

Rāma and Lakṣmaṇa arrive at the chosen site to begin building the hermitage; Rāma physically reassures Lakṣmaṇa and begins instructing him.

Rāma’s warmth and fraternal care while carrying out the disciplined life of exile.