Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

पञ्चवटी-निवासः

Settlement at Pañcavaṭī and Construction of the Hermitage

सर्वतश्चार्यतां दृष्टिः कानने निपुणोह्यसि।आश्रमः कतरस्मिन्नो देशे भवति सम्मतः।।।।

sarvataś cāryatāṃ dṛṣṭiḥ kānane nipuṇo hy asi |

āśramaḥ katarasmin no deśe bhavati sammataḥ || 3.15.3 ||

จงกวาดสายตาไปทั่วพนานี้เถิด; เจ้าเชี่ยวชาญในการพิจารณาแท้จริง ที่ใดในถิ่นนี้จึงจะเหมาะสมเป็นอาศรมสำหรับพวกเรา

सर्वतःeverywhere, on all sides
सर्वतः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsarvatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb); अर्थः: सर्वदिक्/सर्वत्र (everywhere)
चार्यताम्let (it) range/move
चार्यताम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootcar (धातु)
Formलोट्-लकार (imperative), तृतीय-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; धात्वर्थः: चर् = to move; अत्र: ‘दृष्टिः चार्यताम्’ = let the gaze range
दृष्टिःgaze, sight
दृष्टिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdṛṣṭi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
काननेin the forest
कानने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkānana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (locative), एकवचन
निपुणःskilled
निपुणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootnipuṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (त्वम् implied)
हिindeed
हि:
N/A (अव्यय)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय (particle); निश्चयार्थक/हेतौ (indeed/for)
असिyou are
असि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
Formलट्-लकार (present), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
आश्रमःhermitage
आश्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootāśrama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कतरस्मिन्in which
कतरस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkatara (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक (in which?)
नःfor us, of us
नः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (genitive), बहुवचन; अस्माकम् (for us/of us)
देशेin the place
देशे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdeśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
भवतिis/comes to be
भवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सम्मतःapproved, suitable
सम्मतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsammata (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् आश्रमः; क्त-प्रत्ययान्त (approved/suitable)

O Lakshmana! cast your eyes all around the forest for a suitable place (for building a hermitage). Indeed, you are good at judging things.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
K
kānana (forest)
Ā
āśrama (hermitage)

FAQs

Prudent discernment (viveka) in dharma: choosing a proper place supports safety, discipline, and the ability to live righteously in exile.

Before building the hermitage, Rāma asks Lakṣmaṇa to survey the forest and identify a suitable location.

Lakṣmaṇa’s discernment and competence, and Rāma’s responsible leadership in planning a dharmic life in the wilderness.