Previous Verse
Next Verse

Shloka 188

Slaying of Andhaka; Hymn to the Sun; Glory of Brahmins; Gayatri Nyasa and Pranayama

ओंभूः पादाभ्याम् ओंभुवः जानुभ्याम् ओंस्वः कट्याम् ओंमहः नाभौ ओंजनः हृदये न्यसेत् ओंतपः करयोः ओंसत्यं ललाटे । ओंतत्सवितुर्वरेणियं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात् । इति शिखायाम्

oṃbhūḥ pādābhyām oṃbhuvaḥ jānubhyām oṃsvaḥ kaṭyām oṃmahaḥ nābhau oṃjanaḥ hṛdaye nyaset oṃtapaḥ karayoḥ oṃsatyaṃ lalāṭe | oṃtatsaviturvareṇiyaṃ bhargo devasya dhīmahi dhiyo yo naḥ pracodayāt | iti śikhāyām

ให้วางนยาสะว่า ‘โอม ภูห์’ ที่เท้า, ‘โอม ภุวะห์’ ที่เข่า, ‘โอม สวะห์’ ที่สะโพก, ‘โอม มะหะห์’ ที่สะดือ, ‘โอม ชะนะห์’ ที่ดวงใจ; ‘โอม ตะปะห์’ ที่มือทั้งสอง, ‘โอม สัตยัม’ ที่หน้าผาก แล้วสวดว่า ‘โอม—เราขอเพ่งภาวนาถึงรัศมีอันน่าบูชาของเทพสวิตฤ; ขอพระองค์ทรงดลใจปัญญาของเรา’ ดังนี้จึงวางที่ศิขา (จุกผม)

oṃ
:
Mantra-marker (मन्त्रचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootॐ (अव्यय/प्रणव)
Formअव्यय; प्रणव (sacred syllable)
भूःbhūḥ (earth)
भूः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभूः (प्रातिपदिक; व्याहृति)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.); व्याहृति
पादाभ्याम्with/on the two feet
पादाभ्याम्:
Adhikaraṇa/Instrument (करण)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), तृतीया-विभक्ति (Instr.), द्विवचन (du.)
oṃ
:
Mantra-marker (मन्त्रचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootॐ (अव्यय/प्रणव)
Formअव्यय; प्रणव
भुवःbhuvaḥ (mid-region)
भुवः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभुवः (प्रातिपदिक; व्याहृति)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.); व्याहृति
जानुभ्याम्with/on the two knees
जानुभ्याम्:
Adhikaraṇa/Instrument (करण)
TypeNoun
Rootजानु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), तृतीया-विभक्ति (Instr.), द्विवचन (du.)
oṃ
:
Mantra-marker (मन्त्रचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootॐ (अव्यय/प्रणव)
Formअव्यय; प्रणव
स्वःsvaḥ (heaven)
स्वः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्वः (प्रातिपदिक; व्याहृति)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.); व्याहृति
कट्याम्at the hip/waist
कट्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), सप्तमी-विभक्ति (Loc.), एकवचन (sg.)
oṃ
:
Mantra-marker (मन्त्रचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootॐ (अव्यय/प्रणव)
Formअव्यय; प्रणव
महःmahaḥ (great/world of light)
महः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहः (प्रातिपदिक; व्याहृति)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा-विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.); व्याहृति
नाभौat the navel
नाभौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), सप्तमी-विभक्ति (Loc.), एकवचन (sg.)
oṃ
:
Mantra-marker (मन्त्रचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootॐ (अव्यय/प्रणव)
Formअव्यय; प्रणव
जनःjanaḥ (world of beings)
जनः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजनः (प्रातिपदिक; व्याहृति)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा-विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.); व्याहृति
हृदयेin the heart
हृदये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी-विभक्ति (Loc.), एकवचन (sg.)
न्यसेत्should place/install (nyāsa)
न्यसेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-√अस्/न्यस् (धातु; nyas)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg.)
oṃ
:
Mantra-marker (मन्त्रचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootॐ (अव्यय/प्रणव)
Formअव्यय; प्रणव
तपःtapaḥ (austerity)
तपः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतपः (प्रातिपदिक; व्याहृति)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा-विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.); व्याहृति
करयोःof/on the two hands
करयोः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), षष्ठी-विभक्ति (Gen.), द्विवचन (du.)
oṃ
:
Mantra-marker (मन्त्रचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootॐ (अव्यय/प्रणव)
Formअव्यय; प्रणव
सत्यम्satyaṃ (truth)
सत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक; व्याहृति)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (sg.); व्याहृति
ललाटेon the forehead
ललाटे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललाट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी-विभक्ति (Loc.), एकवचन (sg.)
oṃ
:
Mantra-marker (मन्त्रचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootॐ (अव्यय/प्रणव)
Formअव्यय; प्रणव
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (sg.)
सवितुःof Savitṛ (the Sun)
सवितुः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), षष्ठी-विभक्ति (Gen.), एकवचन (sg.)
वरेणियम्most excellent/adorable
वरेणियम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवरेण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया-विभक्ति (Acc.), एकवचन (sg.); विशेषण
भर्गःsplendor
भर्गः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)
देवस्यof the god
देवस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), षष्ठी-विभक्ति (Gen.), एकवचन (sg.)
धीमहिwe meditate
धीमहि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु; √ध्या/धी)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष (1st), बहुवचन (pl.)
धियःthoughts/intellects
धियः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया-विभक्ति (Acc.), बहुवचन (pl.)
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)
नःour/to us
नः:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-विभक्ति (Gen./Dat.), बहुवचन (pl.); enclitic
प्रचोदयात्may (he) impel/inspire
प्रचोदयात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-चुद् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg.)
इतिthus
इति:
Discourse marker (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-समाप्ति (quotative particle)
शिखायाम्in/at the topknot (śikhā)
शिखायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), सप्तमी-विभक्ति (Loc.), एकवचन (sg.)

Not explicitly specified in the provided excerpt (instructional/ritual injunction style).

Concept: Nyāsa sacralizes the body as a mantra-vessel; disciplined placement aligns the practitioner with cosmic order and inner clarity.

Application: Use the nyāsa as a daily ‘reset’: touch points with awareness, slow the breath, then recite Gāyatrī with steady attention.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Visual Art Cues: {"scene_description":"A close, reverent depiction of nyāsa: the practitioner touches feet, knees, hips, navel, heart, hands, and forehead, each contact releasing a small burst of light shaped like the corresponding vyāhṛti. The final placement at the śikhā is shown as a delicate flame-crown, as if the mantra has become a living topknot of radiance.","primary_figures":["dvija practitioner","subtle mantra-lights (vyāhṛti glyphs)"],"setting":"Quiet shrine corner with oil lamp, water pot, and a small lotus motif cloth; minimal background to emphasize gesture and sacred anatomy.","lighting_mood":"lamp-lit","color_palette":["warm amber","sandalwood beige","ink black","soft gold","indigo"],"tanjore_prompt":"Tanjore painting style: detailed aṅga-nyāsa sequence in a single composite frame, embossed gold Sanskrit for ‘Om Bhūḥ… Om Satyam’, glowing highlights at each body point, ornate lamp and vessels, rich red-green textiles, gold-leaf accents emphasizing the śikhā flame-crown.","pahari_prompt":"Pahari miniature style: elegant, minimal interior with soft lamplight, delicate hand gestures touching each limb, tiny luminous calligraphy at contact points, cool indigo shadows with warm amber glow, refined facial serenity.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural style: bold outlined figure in ritual posture, stylized light-bursts at feet/knees/heart/forehead, decorative script bands, strong red-yellow-green palette, temple-wall compositional symmetry.","pichwai_prompt":"Pichwai cloth painting style: ornamental borders with lotus and floral motifs, central figure performing nyāsa, mantra syllables integrated into the border as calligraphy, deep blue ground with gold highlights, peacocks in corners, devotional textile aesthetic."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"meditative","suggested_raga":"Desh","pace":"moderate-narrative","voice_tone":"authoritative","sound_elements":["soft bell at each placement","finger taps on skin (subtle)","steady breath","tanpura drone","brief silence after śikhā placement"]}

Sandhi Resolution Notes: IAST strings like oṃbhūḥ are resolved as ॐ + भूः etc. oṃtatsaviturvareṇiyaṃ resolved as ॐ + तत् + सवितुः + वरेणियम्. Mantra words treated as separate padas.

S
Savitṛ (Solar deity, as invoked in the Gāyatrī mantra)

FAQs

It describes a ritual nyāsa: mentally placing the seven vyāhṛtis (Bhūḥ, Bhuvaḥ, Svaḥ, Mahaḥ, Janaḥ, Tapaḥ, Satyam) on specific body parts, followed by recitation of the Gāyatrī mantra, culminating with placement at the śikhā (crown/topknot).

The verse uses nyāsa to sacralize the practitioner’s body as a microcosm of the cosmic realms, integrating mantra-recitation with embodied meditation and purification.

The prayer is to meditate on Savitṛ’s divine radiance (bharga) and to ask that it inspire and propel one’s intellect (dhī) toward clarity and right understanding.