Previous Verse
Next Verse

Shloka 152

The Greatness of Puṣkara: Tripuṣkara Pilgrimage, Sacred Geography, and the Doctrine of Self-Restraint

सोभिगम्याब्रवीद्विंध्यं सादरं समुपस्थितम् । मार्गमिच्छाम्यहं दत्तं भवता पर्वतोत्तम

sobhigamyābravīdviṃdhyaṃ sādaraṃ samupasthitam | mārgamicchāmyahaṃ dattaṃ bhavatā parvatottama

เขาเข้าไปใกล้เขาวินธยะซึ่งยืนอยู่ด้วยความเคารพ แล้วกล่าวว่า “โอ้ยอดแห่งขุนเขา โปรดประทานทางผ่าน (มรรคา) แก่ข้าพเจ้าเถิด”

सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्
अभिगम्यhaving approached
अभिगम्य:
Kriya-viseshana (Adverbial to main action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअभि-√गम् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-आदेश)
Formअव्ययकृदन्तम् (Gerund/Absolutive), ‘having approached’
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
विंध्यम्to Vindhya (mountain)
विंध्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविंध्य (प्रातिपदिक; पर्वतनाम)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
सादरम्respectful/with respect
सादरम्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootस-आदर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (विंध्यम् इति)
समुपस्थितम्standing near/present
समुपस्थितम्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-उप-√स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (Past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (विंध्यम्)
मार्गम्a path
मार्गम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
इच्छामिI desire/want
इच्छामि:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Root√इष्/इच्छ् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उत्तम-पुरुष-सर्वनाम
दत्तम्given/granted
दत्तम्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Root√दा (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (Past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (मार्गम्)
भवताby you
भवता:
Karana (Instrument/Agent in passive sense/करण)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक; आदरार्थ-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; आदरार्थ-सम्बोधन-प्रयोगः
पर्वतोत्तमO best of mountains
पर्वतोत्तम:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (उत्तमः पर्वतः)

Unspecified male speaker in the narrative (context not provided in the input excerpt)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

Type: mountain

Sandhi Resolution Notes: सोभिगम्य = सः + अभिगम्य; अब्रवीद्विंध्यं = अब्रवीत् + विंध्यम्; मार्गमिच्छाम्यहं = मार्गम् + इच्छामि + अहम्

V
Vindhya

FAQs

It portrays the Vindhya as a personified mountain that can “grant passage,” reflecting Purāṇic sacred geography where natural features act as conscious, reverable powers influencing routes and regions.

Indirectly: the speaker approaches with respect (sādaram) and requests rather than commands, modeling humility toward sacred entities—an attitude consistent with bhakti-informed reverence, even when the subject is a mountain.

Respectful approach and polite request are emphasized: the desired outcome (a path) is sought through honor and proper conduct toward an authority or guardian, not through force.