Previous Verse
Next Verse

Shloka 60

Account of Kāmākṣā (Bhavānī) at Āhicchatrā

शत्रुघ्न उवाच । कोऽहिच्छत्रापती राजा सुमदः किं तपः कृतम् । येनेयं सर्वलोकानां माता तुष्टात्र संस्थिता

śatrughna uvāca | ko'hicchatrāpatī rājā sumadaḥ kiṃ tapaḥ kṛtam | yeneyaṃ sarvalokānāṃ mātā tuṣṭātra saṃsthitā

ศัตรุฆนะกล่าวว่า: “พระราชาสุมทะ ผู้ครองอาหิจฉัตรานั้นคือผู้ใด? พระองค์ได้บำเพ็ญตบะสิ่งใด จึงทำให้พระมารดาแห่งสรรพโลกนี้—พระเทวี—ทรงพอพระทัยและเสด็จมาประทับ ณ ที่นี่?”

शत्रुघ्नःŚatrughna
शत्रुघ्नः:
Karta (Speaker/वक्ता)
TypeNoun
Rootशत्रुघ्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Speech act/वचनक्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कःwho
कः:
Karta (Interrogative subject/प्रश्नकर्ता)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; प्रश्नवाचक (who?)
अहिच्छत्रापतीlord of Ahicchatra
अहिच्छत्रापती:
Karta (Predicate nominative/कर्ता-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअहिच्छत्र + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अहिच्छत्रस्य पति = lord/king of Ahicchatra)
राजाking
राजा:
Karta (Apposition/कर्ता-विशेष्य)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
सुमदःSumada
सुमदः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुमद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; व्यक्तिनाम
किम्what
किम्:
Karma (Interrogative object/प्रश्नकर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; प्रश्नवाचक (what?)
तपःausterity
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
कृतम्done/performed
कृतम्:
Kriya (Predicate via participle/कृदन्त-क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘तपः कृतम्’ = performed
येनby which
येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; सम्बन्धसूचक (by which/whereby)
इयम्this (she)
इयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
सर्वलोकानाम्of all worlds
सर्वलोकानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वेषां लोकानां = of all worlds)
माताmother
माता:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
तुष्टाpleased
तुष्टा:
Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुष् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (past participle, active sense); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; विशेषण (pleased)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (here)
संस्थिताsituated/established
संस्थिता:
Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; ‘स्थित’ अर्थे (situated/established)

Śatrughna

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: city

Sandhi Resolution Notes: कोऽहिच्छत्रापती = कः + अहिच्छत्रापती; येनेयं = येन + इयम्; तुष्टात्र = तुष्टा + अत्र.

Ś
Śatrughna
A
Ahicchatra
K
King Sumada
M
Mother of all worlds (a Devi/Mother-goddess reference)

FAQs

Śatrughna is speaking, asking about the identity of King Sumada of Ahicchatra and the austerity (tapas) that caused the “Mother of all worlds” to become pleased and reside there.

It implies that a place becomes spiritually significant when intense tapas or virtuous practice leads to divine favor—here, the Mother-goddess is said to abide there after being pleased.

The verse highlights the Purāṇic theme that sincere austerity and devotion can attract divine grace, transforming both the practitioner and the place connected with that practice.