Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

Dialogue of Father and Son (Pitṛputra-saṃvāda) — Mohinī Episode

धर्मांगदो महीपालं प्रणम्य च पुनः पुनः । सर्वमेतत्कृतं तात पुनः कर्तास्मि ते वचः ॥ ३३ ॥

dharmāṃgado mahīpālaṃ praṇamya ca punaḥ punaḥ | sarvametatkṛtaṃ tāta punaḥ kartāsmi te vacaḥ || 33 ||

ธรรมางคทะถวายบังคมพระราชาซ้ำแล้วซ้ำเล่า แล้วกล่าวว่า “บิดาเอ๋ย ทุกสิ่งได้กระทำแล้ว; ถึงกระนั้นข้าพเจ้าจะปฏิบัติตามพระดำรัสของท่านอีกครั้ง”

धर्माङ्गदःDharmāṅgada (name)
धर्माङ्गदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म-अङ्गद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता; (नाम) ‘धर्मस्य अङ्गदः’ इति समास-रूपेण
महीपालम्the king
महीपालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमही-पाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म; महीपालः = ‘earth-protector/king’
प्रणम्यhaving bowed
प्रणम्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootप्र+नम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव-रूप कृदन्त (gerund/absolutive): ‘having bowed’
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
पुनःagain
पुनः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्तिवाचक-अव्यय (again)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्तिवाचक-अव्यय (again)
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र कर्मरूपेण (object of implied ‘करोमि/अकरवम्’)
एतत्this
एतत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘सर्वम्’ इत्यस्य विशेषण
कृतम्done
कृतम्:
Pradhana-visheshana (विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘सर्वम् एतत्’ इत्यस्य विधेय
तातO father
तात:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्तिवाचक-अव्यय
कर्ताdoer
कर्ता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता (agent noun)
अस्मिam
अस्मि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
वचःword/command
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object: ‘your word/command’)

Dharmāṅgada

Vrata: none

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: shanta

D
Dharmāṅgada
M
Mahīpāla (the King)

FAQs

It highlights dharma through humility and faithful execution of one’s entrusted duty—bowing respectfully and reaffirming commitment to the rightful command.

Though not a direct bhakti teaching, the mood of repeated reverence (praṇāma) and readiness to serve mirrors the devotional ethic of obedient service (sevā-bhāva).

No specific Vedāṅga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) is taught in this line; the practical takeaway is conduct-based dharma—respectful address, discipline, and carrying out instructions.