Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 67

The Exposition of the Maheśa Mantra

Mahēśa-mantra-prakāśana

चतस्रो विन्यसेन्मंत्री पुरुषस्य कलाः क्रमात् । आद्या तत्पुरुषायेति विद्महे शांतिरीरिता ॥ ६७ ॥

catasro vinyasenmaṃtrī puruṣasya kalāḥ kramāt | ādyā tatpuruṣāyeti vidmahe śāṃtirīritā || 67 ||

ผู้รู้มนต์พึงทำการวางน्यासะ “กลา” ทั้งสี่ของปุรุษะตามลำดับ. บทแรกสวดว่า “ตัตปุรุษาย อิติ วิดมะเห”; บทนี้ประกาศว่าเป็นสูตรแห่งศานติ (ความสงบระงับ).

चतस्रःfour
चतस्रः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; संख्यावाचक
विन्यसेत्should place/arrange
विन्यसेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-नि- अस्/न्यस् (धातु: न्यस्)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; धातुः—न्यस् (to place) उपसर्गाः वि+नि
मन्त्रीthe mantra-reciter / practitioner
मन्त्री:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पुरुषस्यof the Puruṣa
पुरुषस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
कलाःparts/kalās
कलाः:
Karma (कर्म/द्वितीया)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
क्रमात्in order / sequentially
क्रमात्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-एकवचन-रूपेण क्रियाविशेषण (instrumental used adverbially)
आद्याthe first (one)
आद्या:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तत्पुरुषायto Tatpuruṣa (aspect/name)
तत्पुरुषाय:
Sampradana (सम्प्रदान/चतुर्थी)
TypeNoun
Rootतत्-पुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (तत् + पुरुष)
इतिthus
इति:
Vacana-parisamapti (वचन-परिसमाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/इत्यादि-अव्यय (quotative particle)
विद्महेwe know
विद्महे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), उत्तमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपदम्
शान्तिःpeace
शान्तिः:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootशान्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ईरिताis declared/uttered
ईरिता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootईर् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Sanatkumara (teaching Narada in a technical/ritual context)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

P
Puruṣa
T
Tatpuruṣa

FAQs

It frames mantra-nyāsa as an ordered internalization of the Supreme Puruṣa’s powers (kalās), beginning with a śānti-formula that stabilizes and pacifies the practitioner before further ritual placements.

By directing the practitioner to “place” the Puruṣa’s aspects through mantra, it turns worship into embodied remembrance—devotion expressed as disciplined, reverent mantra-practice centered on the Supreme Person.

It highlights applied ritual procedure (nyāsa and śānti-prayoga): the rule of performing placements sequentially (kramāt) and using a specific pacificatory mantra-phrase as the first step.