Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 1

Hayagrīva-pūjā-vyākhyāna

Worship Procedure and Mantra-Siddhi of Hayagrīva

सनत्कुमार उवाच । प्रणवो हृदयं विष्णुर्नेन्तः सुरपतिस्तथा । महाबलाय स्वाहांतो मंत्रो वसुधराक्षरः ॥ १ ॥

sanatkumāra uvāca | praṇavo hṛdayaṃ viṣṇurnentaḥ surapatistathā | mahābalāya svāhāṃto maṃtro vasudharākṣaraḥ || 1 ||

สนัตกุมารกล่าวว่า—ปรณวะ ‘โอม’ คือดวงหฤทัยของพระวิษณุ; ภายในนั้นมีจอมแห่งเทพสถิตอยู่ด้วย มนตร์ที่ลงท้ายด้วย “สวาหา” นี้ถวายแด่ผู้ทรงมหาพละ และเป็นอักขระผู้ค้ำจุนโลก

सनत्कुमारःSanatkumāra
सनत्कुमारः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसनत्कुमार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
प्रणवःthe praṇava (Oṃ)
प्रणवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रणव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
हृदयम्(is) the heart
हृदयम्:
Samānādhikaraṇa (समानााधिकरण/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचन (Singular)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Samānādhikaraṇa (समानााधिकरण/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negative particle)
अन्तःwithin/inside
अन्तः:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootअन्तः (अव्यय/प्रातिपदिक-निपात)
Formअव्यय (indeclinable), स्थानवाचक (locative adverb)
सुरपतिःlord of the gods (Indra)
सुरपतिः:
Samānādhikaraṇa (समानााधिकरण/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootसुरपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
तथाlikewise/also
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), समुच्चय/उपमानार्थ (also/likewise)
महाबलायto the greatly powerful one
महाबलाय:
Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootमहाबल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन (Singular)
स्वाहा-अन्तःending with “svāhā”
स्वाहा-अन्तः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्वाहा (अव्यय) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); ‘स्वाहा’ इति पदेन अन्तः (ending with “svāhā”)
मन्त्रःthe mantra
मन्त्रः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
वसुधरा-अक्षरःthe ‘vasudharā’ syllable/letter
वसुधरा-अक्षरः:
Samānādhikaraṇa (समानााधिकरण/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootवसुधरा (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

Sanatkumara

Vrata: none

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

V
Vishnu
P
Pranava (Om)
S
Surapati (Indra)

FAQs

It identifies Oṃ (Praṇava) as the inner essence (hṛdaya) of Viṣṇu and as a world-sustaining akṣara, teaching that realization and worship can be anchored in the primordial syllable.

By equating Praṇava with Viṣṇu’s heart, it frames japa and reverent contemplation of Oṃ as a direct devotional approach—seeing the deity present within the mantra’s core.

It points to mantra-lakṣaṇa in ritual usage: the significance of the ending “svāhā” for offerings (homa) and the doctrine of akṣara (syllabic power) central to śikṣā and mantra-vidyā.