Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 107

Devapūjā-krama: Ārghya-saṃskāra, Maṇḍala–Nyāsa, Mudrā-pradarśana, Āvaraṇa-arcana, Homa, Japa, and Kṣamāpaṇa

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यंतेऽवस्थासु मनसा वदेत् । वाचा हस्ताभ्यां च पद्भ्यामुदरेण ततः परम् ॥ १०७ ॥

jāgratsvapnasuṣuptyaṃte'vasthāsu manasā vadet | vācā hastābhyāṃ ca padbhyāmudareṇa tataḥ param || 107 ||

เมื่อสิ้นสุดภาวะตื่น ฝัน และหลับลึก ผู้ปฏิบัติควร ‘กล่าว’ ด้วยใจ; ต่อมาจึงกล่าวด้วยวาจา ด้วยมือ ด้วยเท้า และภายหลังด้วยท้องด้วย (คือการแสดงออกทางกายยิ่งกว่าวาจา)

जाग्रत्-स्वप्न-सुषुप्ति-अन्तेat the end of waking, dream, and deep sleep
जाग्रत्-स्वप्न-सुषुप्ति-अन्ते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootजाग्रत् (प्रातिपदिक) + स्वप्न (प्रातिपदिक) + सुषुप्ति (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तीनाम् अन्ते)
अवस्थासुin the states
अवस्थासु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअवस्था (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन
मनसाwith the mind
मनसा:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
वदेत्should utter/say
वदेत्:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथमपुरुष), एकवचन
वाचाwith speech
वाचा:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
हस्ताभ्याम्with (both) hands
हस्ताभ्याम्:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन
and
:
समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
पद्भ्याम्with (both) feet
पद्भ्याम्:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootपद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन
उदरेणwith the belly
उदरेण:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootउदर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
ततःthereafter/from that
ततः:
सम्बन्ध/क्रम (Relation/Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रमबोधक (from that/thereafter)
परम्the next/further (thing)
परम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; (क्रियाविशेषणवत्)

Sanatkumara (teaching Narada in the Vedāṅga/technical context)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

It outlines a graded model of expression—mind, speech, and bodily action—implying that spiritual discipline begins with inner regulation (manas) and then purifies outward conduct.

Bhakti is strengthened when devotion is consistent across levels: inwardly (mental remembrance), verbally (kīrtana/japa), and physically (sevā and disciplined conduct). The verse supports this integrated purity of mind–speech–body.

It reflects Vedāṅga-style training in correct and restrained expression—linking inner intention (manas) with articulated speech (vāṇī) and observable actions—useful for śikṣā (phonetics) and vyākaraṇa (regulated usage) as part of disciplined recitation and practice.