Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 36

Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules

दुर्भिक्षं मरणं रोगं करोति क्षितिजस्तदा । त्रिषूत्तरासु रोहिण्यां नैरृते श्रवणे मृगे ॥ ३६ ॥

durbhikṣaṃ maraṇaṃ rogaṃ karoti kṣitijastadā | triṣūttarāsu rohiṇyāṃ nairṛte śravaṇe mṛge || 36 ||

ครั้นนั้น ภูมบุตรภาวมะ (ดาวอังคาร) ยังทุพภิกขภัย ความตาย และโรคาพาธให้บังเกิด—เมื่อสถิตในอุตตราทั้งสาม ในโรหิณี ในทิศอาคเนย์ และในนักษัตรศรวณะกับมฤคศีรษะ

दुर्भिक्षम्famine
दुर्भिक्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदुर्भिक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—दुर् + भिक्ष (कर्मधारय)
मरणम्death
मरणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
रोगम्disease
रोगम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
करोतिcauses/makes
करोति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
क्षितिजःMars (earth-born)
क्षितिजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षितिज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; समासः—क्षितेः + ज (षष्ठी-तत्पुरुष)
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
त्रिषुin three
त्रिषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootत्रि (सङ्ख्या-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषण
उत्तरासुin the Uttara (three) nakṣatras
उत्तरासु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; नक्षत्रनाम (उत्तरात्रयम्)
रोहिण्याम्in Rohiṇī
रोहिण्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरोहिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; नक्षत्रनाम
नैरृतेin the southwest
नैरृते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनैरृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; दिक्/स्थानवाचक (southwest)
श्रवणेin Śravaṇa
श्रवणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रवण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; नक्षत्रनाम
मृगेin Mṛga (Mṛgaśīrṣa)
मृगे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; नक्षत्रनाम (मृगशीर्ष)

Sanatkumara (in dialogue with Narada)

Vrata: none

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: karuna

K
Kṣitija (Mars)
R
Rohiṇī
Ś
Śravaṇa
M
Mṛgaśīrṣa
U
Uttarā-Phālgunī
U
Uttarāṣāḍhā
U
Uttarā-Bhādrapadā
N
Nairṛta (south-west)

FAQs

It frames cosmic order (ṛta) as readable through Jyotiṣa: disruptive Mars placements are presented as collective warnings, prompting rulers and householders to respond with dharmic conduct, charity, and protective rites rather than fatalism.

While the verse is technical (Jyotiṣa), its implied remedy in a Mokṣa-Dharma setting is to take refuge in steady worship and sattvic living during inauspicious periods—using devotion as the stabilizing response to fear, disease, and scarcity.

Jyotiṣa Vedāṅga: it lists specific nakṣatra and directional placements of Mars and associates them with predicted outcomes, illustrating how planetary-nakṣatra correlations were used for calendrical, civic, and ritual decision-making.