Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules
एशान्यां भार्गवसुताः श्वेतरूपास्त्वनिष्टदाः । अनिष्टदाः पंगुसुता विशिखाः कमकाह्वयाः ॥ १०३ ॥
eśānyāṃ bhārgavasutāḥ śvetarūpāstvaniṣṭadāḥ | aniṣṭadāḥ paṃgusutā viśikhāḥ kamakāhvayāḥ || 103 ||
ทิศอีศานมีบุตรแห่งภฤคุ รูปขาว ผู้ก่อผลอัปมงคล; อีกทั้งบุตรแห่งปังคุ ผู้ไร้ศร เรียกนามว่า ‘กมกา’ ก็ยังให้ผลไม่เป็นมงคลเช่นกัน।
Sanatkumara (in dialogue instruction to Narada, describing directional/astral-ritual entities)
Vrata: none
Primary Rasa: bhayanaka
Secondary Rasa: adbhuta
It maps subtle, direction-linked influences that can obstruct auspiciousness, reminding the practitioner to align ritual space and conduct with dharma to avoid impediments on the path toward inner purity and moksha.
By acknowledging inauspicious forces and their effects, the verse implicitly supports bhakti-based reliance on the divine—devotional discipline and purity are presented as safeguards when performing sacred acts and maintaining a sattvic life.
It reflects applied Jyotiṣa and ritual-dik-nirṇaya (directional considerations): knowing how directions and specific beings are associated with auspicious/inauspicious outcomes helps guide proper ritual orientation and remedial observances.