Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā
त्रिधानुपवृतिर्हास्यरुचिज्ञः श्लिष्टवाक्तथा । पिंगके श्लक्षणो दीर्घः कफीधीमान्गुरुर्मतः ॥ ९९ ॥
tridhānupavṛtirhāsyarucijñaḥ śliṣṭavāktathā | piṃgake ślakṣaṇo dīrghaḥ kaphīdhīmāngururmataḥ || 99 ||
ผู้ที่มีความประพฤติถูกกำกับเป็นสามประการ รู้รสนิยมแห่งอารมณ์ขัน และกล่าววาจาที่ร้อยเรียงงดงาม; มีดวงตาสีน้ำตาลทอง รูปร่างได้สัดส่วนสูงสง่า ธาตุกะผะเด่น และปัญญาแหลมคม—ผู้นั้นแลได้รับการยกย่องว่าเป็น ‘คุรุ’.
Sanatkumara (teaching Narada in the Moksha-dharma dialogue)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: bhakti
It defines ‘guru-lakṣaṇa’—the marks of a reliable teacher—emphasizing disciplined conduct, refined speech, and clear intellect, so a seeker can choose guidance that supports mokṣa.
Bhakti requires trustworthy instruction; by describing the qualities of a guru (self-regulated, discerning, and articulate), the verse indirectly safeguards the devotee’s path from confusion and misguidance.
The stress on śliṣṭa-vāk (well-formed speech) aligns with Vyākaraṇa and Śikṣā ideals—clarity, correctness, and disciplined expression as practical tools for teaching and transmitting śāstra.