Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 71

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

षड् वहित्रिहुताशांकतिथयश्चाधिमासकाः । तिथिक्षयायमार्थाक्षिद्व्यष्टव्योमशराश्विनः ॥ ७१ ॥

ṣaḍ vahitrihutāśāṃkatithayaścādhimāsakāḥ | tithikṣayāyamārthākṣidvyaṣṭavyomaśarāśvinaḥ || 71 ||

อธิมาส (เดือนแทรก) รู้ได้ด้วยเครื่องหมายการนับ เช่น “หก” และคำชี้จำนวนอย่าง “วหิตรี, หุตาศะ, อังกะ, ตถิ”. เช่นเดียวกัน ตถิ-กษยะ (ตถิขาด) และตถิ-อายามะ (ตถิยืด) ก็กำหนดด้วยนัยตัวเลขที่กล่าวไว้

ṣaṭsix
ṣaṭ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeNoun
Rootṣaṭ (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, अव्ययवत् प्रयोग (numeral used indeclinably)
vahitrī-hutāśa-aṃka-tithayaḥVahitrī, Hutāśa, Aṃka, Tithi (as number-words)
vahitrī-hutāśa-aṃka-tithayaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvahitrī (प्रातिपदिक) + hutāśa (प्रातिपदिक) + aṃka (प्रातिपदिक) + tithi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (enumeration)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
adhi-māsakāḥintercalary months
adhi-māsakāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootadhi (उपसर्ग/अव्यय) + māsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; उपपद-तत्पुरुष (adhimāsa = intercalary month)
tithi-kṣaya-āyama-artha-akṣi-dvi-aṣṭa-vyoma-śara-aśvinaḥtithi, loss, extent, meaning, eye, two, eight, sky, arrow, Aśvin (as number-words)
tithi-kṣaya-āyama-artha-akṣi-dvi-aṣṭa-vyoma-śara-aśvinaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottithi (प्रातिपदिक) + kṣaya (प्रातिपदिक) + āyama (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक) + akṣi (प्रातिपदिक) + dvi (संख्या) + aṣṭa (संख्या) + vyoma (प्रातिपदिक) + śara (प्रातिपदिक) + aśvin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; भूतसंख्या/गणनापद-समाहार (enumerative list)

Sanatkumara (in dialogue instruction to Narada on dharma/observances and technical reckoning)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

A
Agni
A
Ashvins

FAQs

It safeguards dharma in practice by ensuring vows and sacred observances are timed correctly; right time (kāla) is treated as an essential limb of righteous action.

Bhakti-based vratas and worship depend on proper tithi and month reckoning; the verse supports devotion by preventing mistakes in observing fasts and holy days during adhika-māsa or tithi anomalies.

Vedāṅga Jyotiṣa: technical calendrical computation—especially identifying adhimāsa (intercalary month), tithi-kṣaya (dropped tithi), and tithi-āyāma (extended tithi) using traditional coded numeral-terms.