Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 84

Nirukta, Phonetic Variants, and Vedic Dhātu–Svara Taxonomy

शब्दाः प्रोक्ता ह्यनेकार्थाः सर्वलिंगा अपि द्विज । गणपाठः सूत्रपाठो धातुपाठस्तथैव च ॥ ८४ ॥

śabdāḥ proktā hyanekārthāḥ sarvaliṃgā api dvija | gaṇapāṭhaḥ sūtrapāṭho dhātupāṭhastathaiva ca || 84 ||

โอ ทวิชะ คำทั้งหลายถูกสอนไว้ว่าเป็นพหุความหมายและใช้ได้กับทุกเพศไวยากรณ์. อีกทั้งมีคัมภีร์รายชื่อคณะ (gaṇa-pāṭha), การสาธยายสูตร และบัญชีธาตุ (dhātu-pāṭha) ด้วย

शब्दाःwords/sounds
शब्दाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (Nom. Pl.)
प्रोक्ताःdeclared/taught
प्रोक्ताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP); पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; विशेषण
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/causal particle)
अनेक-अर्थाःhaving many meanings
अनेक-अर्थाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनेक (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; ‘अनेकाः अर्थाः’ इति कर्मधारय; विशेषण
सर्व-लिङ्गाःof all genders
सर्व-लिङ्गाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; ‘सर्वेषु लिङ्गेषु’ इत्यर्थे; विशेषण
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (also/even)
द्विजO twice-born (brahmin)
द्विज:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन एकवचन (Voc. Sg.)
गण-पाठःthe Gaṇa-list/text
गण-पाठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक) + पाठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom. Sg.)
सूत्र-पाठःthe Sūtra-text/recitation
सूत्र-पाठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत्र (प्रातिपदिक) + पाठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
धातु-पाठःthe Dhātu-list (Dhātupāṭha)
धातु-पाठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधातु (प्रातिपदिक) + पाठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
तथाthus/likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
एवjust/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात (emphatic)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात (conjunction)

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

N
Narada

FAQs

It emphasizes that correct understanding of śāstra depends on disciplined knowledge of language—how words can carry multiple meanings and how grammar organizes them—so that spiritual teaching is grasped without confusion.

By highlighting precise śabda-knowledge, it supports bhakti indirectly: when names, praises, and teachings about the Divine are interpreted accurately, devotion becomes aligned with right understanding rather than misunderstanding.

Vyākaraṇa (grammar): polysemy of words, grammatical gender usage, and core study tools—gaṇa-pāṭha (word-group lists), sūtra-pāṭha (rule aphorisms), and dhātu-pāṭha (verbal roots).