Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 42

Nirukta, Phonetic Variants, and Vedic Dhātu–Svara Taxonomy

विदाद यस्तु चत्वारः परस्मैपदिनो मताः । ञिष्वप्शये समुद्दिष्टः परस्मैपदिकस्तथा ॥ ४२ ॥

vidāda yastu catvāraḥ parasmaipadino matāḥ | ñiṣvapśaye samuddiṣṭaḥ parasmaipadikastathā || 42 ||

ในบรรดารูปเหล่านี้ รูปสี่ประการที่ขึ้นต้นด้วย “vidāda” นับเป็นปรัสไมปท (parasmaipada); และรูปที่สอนไว้ว่า “ñiṣvapśaya” ก็พึงเข้าใจว่าเป็นปรัสไมปทิกะเช่นกัน

vidāda(the group called) vidāda / adādi-class indicator
vidāda:
Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
TypeNoun
Rootvidāda (प्रातिपदिक/धातुनाम-समाहारः)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; धातुगण-नाम (अदादिगण-सूचक)
yaḥwho/which
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्ध-सूचक सर्वनाम
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात/अवधारणार्थक-अव्यय (particle)
catvāraḥfour
catvāraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcatvāri (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; संख्या
parasmaipadinaḥparasmaipada-verbs (parasmaipadins)
parasmaipadinaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootparasmaipada + in (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (परस्मैपदस्य इति)
matāḥare considered
matāḥ:
Kriya (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootman (धातु) + ta (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त/ta), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः—‘considered/held to be’
ñiṣvapśayein/with the root ñiṣvap
ñiṣvapśaye:
Adhikarana (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootñiṣvap (धातु)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; धातु-निर्देशः (धातुनाम)
samuddiṣṭaḥis declared/indicated
samuddiṣṭaḥ:
Kriya (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootsam + ud + diś (धातु) + ta (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त/ta), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मणि—‘is indicated/declared’
parasmaipadikaḥparasmaipada-type
parasmaipadikaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootparasmaipada + ika (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘belonging to parasmaipada’
tathāthus/also
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)

Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/Vyakarana passage)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

N
Narada
S
Sanatkumara

FAQs

It underscores that disciplined śāstra-study (especially Vedāṅga-Vyākaraṇa) supports correct understanding and recitation of sacred texts, which is treated as an aid to dharma and mokṣa-oriented learning.

Indirectly: by preserving precise grammatical knowledge, a devotee safeguards accurate mantra, stotra, and Purāṇic recitation—supporting steady Vishnu-bhakti through correct śravaṇa and kīrtana.

Vyākaraṇa (Sanskrit grammar): it classifies specific example-forms as parasmaipada and identifies a taught form as parasmaipadika, reflecting technical rules used in correct derivation and usage.