Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 48

Vyākaraṇa-saṅgraha: Pada–Vibhakti–Kāraka–Lakāra–Samāsa

उत्तरश्चोत्तमो नेमस्त्वसमोऽथ समा इषः । पूर्वोत्तरोत्तराश्चैव दक्षिणश्चोत्तराधरौ ॥ ४८ ॥

uttaraścottamo nemastvasamo'tha samā iṣaḥ | pūrvottarottarāścaiva dakṣiṇaścottarādharau || 48 ||

‘อุตตระ’ เป็นยอดยิ่ง; ‘เนมัส’ หาใครเสมอมิได้; แล้ว ‘อิษา’ กล่าวว่าสมเสมอ. เช่นเดียวกับ ‘ปูรวตตระ’ และ ‘อุตตรา’; และ ‘ทักษิณะ’ จับคู่กับ ‘อุตตราธระ’.

uttaraḥnorthern; later; superior
uttaraḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
uttamaḥbest; highest
uttamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
nemaḥhalf; a measure (nema)
nemaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootnema (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
tubut; indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक अव्यय (particle: but/indeed)
asamaḥunequal; incomparable
asamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roota-sama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नञ्-तत्पुरुषभाव (negated: unequal)
athathen; now
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअनन्तर/प्रसङ्गबोधक अव्यय (then/now)
samāḥyears
samāḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootsamā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (Plural)
iṣaḥimpulses; desires; (name/term) iṣa
iṣaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootiṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; वैदिक/छान्दस रूप (iṣaḥ = iṣāḥ)
pūrva-uttara-uttarāḥeastern, northern, and further-northern (terms)
pūrva-uttara-uttarāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + uttara (प्रातिपदिक) + uttara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (copulative)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
evaindeed; just
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
dakṣiṇaḥsouthern; right
dakṣiṇaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
uttara-adharauthe upper and the lower (two)
uttara-adharau:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttara (प्रातिपदिक) + adhara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन (Dual); इतरेतर-द्वन्द्व

Narada (instructing within the Moksha-dharma discourse; traditional dialogue context with Sanatkumara lineage)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

FAQs

The verse emphasizes a graded, orderly hierarchy among named divisions, reflecting the Purana’s insistence that spiritual practice and scriptural study proceed with clear classification and discernment (viveka) rather than confusion.

Indirectly: by ranking and pairing categories, it supports disciplined engagement with teachings—an aid for steady bhakti (niṣṭhā) where the seeker follows an organized path instead of mixing practices without guidance.

It reflects the Vedāṅga-style habit of technical enumeration and taxonomy (akin to śikṣā/kalpa’s structured listing), useful for correct referencing, recitation contexts, and accurate archival mapping of scriptural units.