Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 24

Vyākaraṇa-saṅgraha: Pada–Vibhakti–Kāraka–Lakāra–Samāsa

भूते लुङ् तिपस्यपौ च क्रियायां लृङ् प्रकीर्तितः । सिद्धोदाहरणं विद्धि संहितादिपुरः सरम् ॥ २४ ॥

bhūte luṅ tipasyapau ca kriyāyāṃ lṛṅ prakīrtitaḥ | siddhodāharaṇaṃ viddhi saṃhitādipuraḥ saram || 24 ||

ในกริยาอดีตกาล สอนไว้ว่าใช้ลการะ ‘ลุง’ พร้อมปัจจัย ‘ติป ตส ฌิ’ เป็นต้น ส่วนกริยาเชิงเงื่อนไข/ความเป็นไปได้ ประกาศว่าใช้ ‘ลฤง’ จงรู้ว่านี่เป็นตัวอย่างที่ตั้งมั่น สรุปจากคำสอนแห่งสํหิตาและไวยากรณ์

bhūtein the past
bhūte:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी/7), Singular (एकवचन); 'in the past' (bhūta-kāla)
luṅluṅ (Aorist)
luṅ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootluṅ (लकार-संज्ञा)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); technical term
tiptip (3rd sg. parasmaipada ending)
tip:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottip (तिङ्-प्रत्यय/तिङन्त-प्रत्याहार)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); technical suffix-name
syasya (a future/conditional marker in endings)
sya:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsya (तिङ्-प्रत्यय/तिङन्त-प्रत्याहार)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); technical suffix-name
sipsip (2nd sg. parasmaipada ending)
sip:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsip (तिङ्-प्रत्यय/तिङन्त-प्रत्याहार)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); technical suffix-name
auau (dual ending)
au:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootau (तिङ्-प्रत्यय/तिङन्त-प्रत्याहार)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); technical suffix-name
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक)
kriyāyāmin action/usage
kriyāyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkriyā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (सप्तमी/7), Singular (एकवचन)
lṛṅlṛṅ (Conditional)
lṛṅ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlṛṅ (लकार-संज्ञा)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); technical term
prakīrtitaḥis declared/proclaimed
prakīrtitaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-kīrt (कीर्त् धातु)
FormPast passive participle (कृत्: क्त), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); agrees with lṛṅ
siddha-udāharaṇama proven example
siddha-udāharaṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsiddha (प्रातिपदिक) + udāharaṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: 'siddhasya udāharaṇam'
viddhiknow/understand
viddhi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvid (विद् धातु)
FormImperative (लोट्), 2nd person (मध्यमपुरुष), Singular (एकवचन); parasmaipada
saṃhitā-ādi-puraḥ-saramhaving 'saṃhitā' etc. placed first (as preceding)
saṃhitā-ādi-puraḥ-saram:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsaṃhitā (प्रातिपदिक) + ādi (अव्यय/प्रातिपदिक) + puraḥ (अव्यय) + sara (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन); avyayībhāva with 'puraḥ' (in front), qualifying 'udāharaṇam'

Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/Vyakarana context)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

N
Narada
S
Sanatkumara

FAQs

It elevates śāstra-study—especially Vedāṅga Vyākaraṇa—as a disciplined means to clarity in mantra, scripture, and right understanding, which supports mokṣa-oriented life through correct knowledge.

While not directly devotional, it underpins bhakti practice by insisting on accurate language-knowledge: correct recitation and comprehension of stotra, mantra, and Purāṇic teaching depend on sound grammar.

Vyākaraṇa: the verse points to lakāra usage—luṅ for past action and lṛṅ for conditional/to-be-done action—along with standard verb endings like tip, tas, and jhi used in conjugation.