Jīva–Ātman Inquiry; Kṣetrajña Doctrine; Karma-based Varṇa; Four Āśramas and Sannyāsa Discipline
त्यक्तग्राम्यवस्त्राभ्यवहारोपभोगा वन्यौषधिफलमूलपर्णपरिमितविचित्रनियताहाराः । स्थानासनिनोभूपाषाणसिकताशर्करावालुकाभस्मशायिनः काशुकुशचर्मवल्कलसंवृतांगाः । केशश्यश्रुनखरोमधारिणो नियतकालोपस्पर्शनाःशुष्कबलिहोमकालानुष्टायिनः । समित्कुशकुसुमापहारसंमार्जनलब्धविश्रामाः शीतोष्णपवनविष्टं भविभिन्नसर्वत्वचो । विविधनियमयोगचर्यानुष्टानविहितपरिशुष्कमांसशोणितत्वगस्थिभूता धृतिपराः सत्त्वयोगाच्छरीराण्युद्वहंते ॥ १२१ ॥
tyaktagrāmyavastrābhyavahāropabhogā vanyauṣadhiphalamūlaparṇaparimitavicitraniyatāhārāḥ | sthānāsaninobhūpāṣāṇasikatāśarkarāvālukābhasmaśāyinaḥ kāśukuśacarmavalkalasaṃvṛtāṃgāḥ | keśaśyaśrunakharomadhāriṇo niyatakālopasparśanāḥśuṣkabalihomakālānuṣṭāyinaḥ | samitkuśakusumāpahārasaṃmārjanalabdhaviśrāmāḥ śītoṣṇapavanaviṣṭaṃ bhavibhinnasarvatvaco | vividhaniyamayogacaryānuṣṭānavihitapariśuṣkamāṃsaśoṇitatvagasthibhūtā dhṛtiparāḥ sattvayogāccharīrāṇyudvahaṃte || 121 ||
เขาทั้งหลายละทิ้งเครื่องนุ่งห่มและวิถีโลกีย์กับความเสพสุข ดำรงชีพด้วยอาหารอันจำกัดและมีวินัยจากสมุนไพรป่า ผลไม้ ราก และใบไม้ อยู่มั่นในที่เดียวและอิริยาบถเดียว นอนบนดิน หิน ทราย กรวด ฝุ่น หรือเถ้า โดยมีเพียงหญ้าคาชะ หญ้ากุศะ หนังสัตว์ หรือเปลือกไม้ปกกาย ไม่ตัดผม เครา เล็บ และขน อาบน้ำเฉพาะกาลที่กำหนด และประกอบพิธีบูชาแห้งกับโหมะตามเวลา พักได้ก็เมื่อเก็บฟืน หญ้ากุศะ และดอกไม้ พร้อมทั้งกวาดล้างทำความสะอาดแล้ว อดทนต่อหนาว ร้อน และลม จนผิวแตกหยาบ ด้วยนียมะและจริยาโยคะนานาประการ เนื้อ เลือด ผิว แม้กระดูกก็ซูบแห้ง แต่ยังตั้งมั่นในความอดกลั้นและทรงกายไว้ด้วยพลังแห่งสัตตวะ॥๑๒๑॥
Sanatkumara (teaching Narada in Moksha-Dharma context)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: karuna
It portrays the Moksha-oriented ascetic ideal: renunciation, regulated living, endurance of opposites (heat/cold/wind), and inner steadiness (sattva and dhṛti) as the basis for sustaining life while pursuing liberation.
Bhakti is not described explicitly here; the verse supports devotion indirectly by emphasizing purification (sattva), self-restraint, and disciplined living—conditions traditionally considered supportive for steady remembrance and worship of the Supreme.
It highlights kalānuṣṭhāna—performing rites like bali and homa at prescribed times—reflecting practical ritual discipline aligned with Vedic injunctions (kalpa/ācāra) rather than technical exposition of a specific Vedanga.