Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 118

Jīva–Ātman Inquiry; Kṣetrajña Doctrine; Karma-based Varṇa; Four Āśramas and Sannyāsa Discipline

स्वविहारसंतोषः कामसुखावाप्तिरिति । त्रिवर्गगुणनिर्वृत्तिर्यस्य नित्यं गृहाश्रमे । स सुखान्यनुभूयेह शिष्टानां गतिमाप्नुयात् ॥ ११८ ॥

svavihārasaṃtoṣaḥ kāmasukhāvāptiriti | trivargaguṇanirvṛttiryasya nityaṃ gṛhāśrame | sa sukhānyanubhūyeha śiṣṭānāṃ gatimāpnuyāt || 118 ||

ผู้ใดพอใจในความรื่นรมย์อันชอบธรรมของตน และแม้ได้สุขแห่งกามแล้ว ก็ยังทำให้คุณแห่งไตรวรรค์—ธรรมะ อรรถะ กามะ—สำเร็จมั่นคงในคฤหัสถ์อาศรม; ผู้นั้นย่อมเสวยสุขในโลกนี้และบรรลุคติของผู้ประพฤติดี (ศิษฏะ).

स्व-विहार-संतोषःcontentment with one’s own recreation
स्व-विहार-संतोषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्व + विहार + संतोष (प्रातिपदिक; components: स्व + विहार + संतोष)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
काम-सुख-अवाप्तिःattainment of sensual pleasure
काम-सुख-अवाप्तिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकाम + सुख + अवाप्ति (प्रातिपदिक; components: काम + सुख + अवाप्ति)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle/thus)
त्रिवर्ग-गुण-निर्वृत्तिःfulfilment of the qualities of the three aims (dharma-artha-kāma)
त्रिवर्ग-गुण-निर्वृत्तिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootत्रिवर्ग + गुण + निर्वृत्ति (प्रातिपदिक; components: त्रि + वर्ग; गुण; निर्वृत्ति)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb/always)
गृह-आश्रमेin the householder stage
गृह-आश्रमे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootगृह + आश्रम (प्रातिपदिक; components: गृह + आश्रम)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
सुखानिhappinesses/pleasures
सुखानि:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन (Plural)
अनुभूयhaving experienced
अनुभूय:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootअनु√भू (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), ‘having experienced’
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb/here, in this world)
शिष्टानाम्of the virtuous/learned
शिष्टानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootशिष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural)
गतिम्state/goal
गतिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
आप्नुयात्may attain
आप्नुयात्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√आप् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

Sanatkumara (teaching Narada in the Moksha-dharma section)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: shringara

N
Narada

FAQs

It teaches that household life becomes spiritually sound when one is content, keeps pleasure within dharma, and fulfils the trivarga without excess—leading to both worldly well-being and the righteous destiny (śiṣṭa-gati).

By emphasizing disciplined, dharmic living and inner contentment, it supports bhakti indirectly: a steady, righteous gṛhastha life becomes a stable foundation for devotion rather than a life driven by uncontrolled desire.

The verse is primarily dharma-focused rather than technical Vedanga instruction; its practical takeaway is the applied ethics of āśrama-dharma—how to regulate kāma under dharma so the trivarga is properly completed.