Previous Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 113

Sṛṣṭi-pralaya-kathana: Mahābhūta-guṇāḥ, Vṛkṣa-indriya-vādaḥ, Prāṇa-vāyu-vyavasthā

एवं सर्वेषु विहितप्राणापानेषु देहिनाम् । तस्मिन्समिध्यते नित्यमग्निः स्थाल्यामिवाहितः ॥ ११३ ॥

evaṃ sarveṣu vihitaprāṇāpāneṣu dehinām | tasminsamidhyate nityamagniḥ sthālyāmivāhitaḥ || 113 ||

ดังนี้ ในหมู่ผู้มีร่างกายทั้งหลายที่ปราณและอปานะถูกกำกับอย่างถูกต้องตามธรรม ไฟภายในย่อมลุกสว่างอยู่เนืองนิตย์—ดุจไฟยัญที่ตั้งไว้โดยชอบในภาชนะ

एवम्thus, in this manner
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध/प्रकार-निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb/particle)
सर्वेषुin all
सर्वेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; locative plural
विहित-प्राण-अपानेषुin those (places/contexts) where prāṇa and apāna are properly arranged/regulated
विहित-प्राण-अपानेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootविहित (कृदन्त, √धा/धा-धातु, क्त) + प्राण (प्रातिपदिक) + अपान (प्रातिपदिक)
Formसमासः (तत्पुरुष; प्राणापानयोः द्वन्द्व-समाहारार्थं ‘प्राणापान’ इति युगपद्ग्रहणम्, तदुपरि ‘विहित’ इति विशेषण-तत्पुरुषः); पुं/नपुं, सप्तमी, बहुवचन; locative plural qualifying ‘सर्वेषु’
देहिनाम्of embodied beings
देहिनाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेहिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; genitive plural
तस्मिन्in that (state/condition)
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं, सप्तमी (7th), एकवचन; locative singular
समिध्यतेis kindled, blazes
समिध्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√इध् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; passive/intransitive sense ‘is kindled’
नित्यम्always, constantly
नित्यम्:
Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverbial accusative usage)
अग्निःfire
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; nominative singular
स्थाल्याम्in a cooking-pot/pan
स्थाल्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थाली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; locative singular
इवlike, as if
इव:
Upamana-dyotaka (उपमान-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय (upamā-particle/comparative)
आहितःplaced/installed (set)
आहितः:
Karta-visheshana (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ-√धा (धातु) (कृदन्त: क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; agrees with ‘अग्निः’

Sanatkumara (teaching Narada in Moksha-Dharma context)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

A
Agni
P
Prana
A
Apana

FAQs

It teaches that disciplined regulation of prāṇa and apāna steadily awakens the inner agni—symbolizing purification, heightened awareness, and readiness for mokṣa-oriented practice.

While primarily yogic, it supports bhakti by emphasizing inner purity and steadiness; a regulated life-breath stabilizes the mind, making sustained remembrance and worship more effective.

It reflects ritual imagery (āhita/agni established like a consecrated fire) applied inwardly—linking yajña symbolism with yogic praxis rather than a specific Vedāṅga technique like Vyākaraṇa or Jyotiṣa.