Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Adhyaya 78Hymn to Surya and the Distribution of Solar Splendour; Genealogy of Vaivasvata and Chaya’s Line

ततोऽश्व रूपधृग्भानुरुत्तरानगमत्कुरून् ।

तदृशे तत्र संज्ञाञ्च वडवारूपधारिणीम् ॥

tato 'śva-rūpa-dhṛg bhānur uttarān agamat kurūn | tadṛśe tatra saṃjñāṃ ca vaḍavā-rūpa-dhāriṇīm ||

ต่อมา ภานุ (พระอาทิตย์) ทรงแปลงเป็นม้า เสด็จไปทางเหนือสู่แคว้นกุรุ ที่นั่นพระองค์ได้ทอดพระเนตรสัญญาเช่นกัน ผู้ทรงสภาพเป็นแม่ม้า

tataḥthen/thereafter
tataḥ:
Sambandha (adverbial)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
FormDeśa-kāla-avyaya (thereafter)
aśva-rūpa-dhṛkbearing the form of a horse
aśva-rūpa-dhṛk:
Viśeṣaṇa (विशेषण; qualifier of 'bhānuḥ')
TypeAdjective
Rootaśva + rūpa + dhṛk(√dhṛ) (प्रातिपदik; agent noun)
FormPuṃliṅga, Prathamā (Nominative, 1st), Ekavacana; Tatpuruṣa: aśvasya rūpaṃ dhārayan (one bearing horse-form)
bhānuḥthe Sun
bhānuḥ:
Karta (कर्ता; subject)
TypeNoun
Rootbhānu (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
uttarānnorthern
uttarān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttara (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Accusative, 2nd), Bahuvacana; adjective qualifying 'kurūn'
agamatwent/reached
agamat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (धातु)
FormLuṅ (Aorist, लुङ्), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; Parasmaipada
kurūnthe Kurus (people/land)
kurūn:
Karma (कर्म; destination/object)
TypeNoun
Rootkuru (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Accusative, 2nd), Bahuvacana
tadṛśein such (a condition/place)
tadṛśe:
Adhikaraṇa (अधिकरण; locative)
TypeAdjective
Roottadṛśa (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga/Napuṃsaka, Saptamī (Locative, 7th), Ekavacana; 'in/at such (a place/state)'
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण; adverbial location)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
FormDeśa-avyaya (locative adverb: there)
saṃjñāmSaṃjñā (name/person)
saṃjñām:
Karma (कर्म; object—'took/assumed' implied)
TypeNoun
Rootsaṃjñā (प्रातिपदik)
FormStrīliṅga, Dvitīyā (Accusative, 2nd), Ekavacana
caand
ca:
Sambandha (connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction)
vaḍavā-rūpa-dhāriṇīmbearing the form of a mare
vaḍavā-rūpa-dhāriṇīm:
Viśeṣaṇa (विशेषण; qualifier of object)
TypeAdjective
Rootvaḍavā + rūpa + dhāriṇī(√dhṛ) (प्रातिपदik)
FormStrīliṅga, Dvitīyā (Accusative, 2nd), Ekavacana; Tatpuruṣa: vaḍavāyāḥ rūpaṃ dhārayantī (fem.) qualifying 'saṃjñām'
Markandeya (narrator)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shringara", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Sun (Bhānu/Sūrya)Saṃjñā
Not a direct Devi-epithet here; relates to solar myth (Saṃjñā/Chāyā cycle)
Mythic genealogy motifsSolar mythologyTransformation (rūpa)Narrative transition

FAQs

Myths of transformed forms often communicate that divine relationships and cosmic processes operate through veils (rūpa) and adaptations—suggesting flexibility of manifestation while preserving underlying order.

Vaṃśa/Vaṃśānucarita adjacency: this solar episode typically supports genealogical and mythic backstory connected to solar lineages and divine births, though here it appears as a transition within the ongoing narration.

Horse/mare forms can symbolize prāṇa and solar energy in motion; the ‘northward’ movement can signal ascent or a shift to a different sacred geography within the narrative imagination.