Shloka 1

Adhyaya 75Slaying of Mahishasura

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथ तामसमन्वन्तरे चतुःसप्ततितमोऽध्यायः ।

पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः—

मार्कण्डेय उवाच ।

पञ्चमोऽपि मनुर्ब्रह्मन् रैवतो नाम विश्रुतः ।

तस्योत्पत्तिं विस्तरशः शृणुष्व कथयामि ते ॥

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe 'tha tāmasa-manvantare catuḥ-saptatitamo 'dhyāyaḥ | pañca-saptatitamo 'dhyāyaḥ— mārkaṇḍeya uvāca | pañcamo 'pi manur brahman raivato nāma viśrutaḥ | tasyotpattiṃ vistaraśaḥ śṛṇuṣva kathayāmi te ||

ณ ที่นี้ บทที่เจ็ดสิบสี่ในศรีมารกัณฑेयปุราณะ ภาคทามสมนวันตระ ได้สิ้นสุดลง บัดนี้เริ่มบทที่เจ็ดสิบห้า มารกัณฑेयกล่าวว่า “ดูก่อนพราหมณ์ มนุองค์ที่ห้าเป็นที่เลื่องลือด้วยนามว่า ไรวตะ จงฟังกำเนิดของท่านโดยพิสดาร เราจักกล่าวแก่ท่าน”.

इतिthus
इति:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; समाप्तिसूचक (closure particle)
श्रीholy/auspicious (honorific)
श्री:
Samasa-member (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; समासे पूर्वपद (honorific)
मार्कण्डेयपुराणेin the Mārkaṇḍeya Purāṇa
मार्कण्डेयपुराणे:
Adhikarana (अधिकरण/Location-context)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेयपुराण (प्रातिपदिक; मार्कण्डेय + पुराण)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
अथthen/now
अथ:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भार्थक/अनन्तरार्थक (then/now)
तामसTāmasa
तामस:
Samasa-member (समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootतामस (प्रातिपदिक)
Formसमासे पूर्वपद; ‘तामस-मन्वन्तर’ इत्यस्य विशेषण
मन्वन्तरेin the Manvantara
मन्वन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
चतुःfour
चतुः:
Samasa-member (समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक पूर्वपद (numeral) in dvigu compound
सप्ततितमःseventy-fourth
सप्ततितमः:
Visheshana (विशेषण of ‘अध्यायः’)
TypeAdjective
Rootसप्तति + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्रमवाचक (ordinal) ‘seventieth’ with dvigu ‘catuḥ-saptati’ = 74th
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता/Subject; heading)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
पञ्चfive
पञ्च:
Samasa-member (समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक पूर्वपद (numeral) in dvigu compound
सप्ततितमःseventy-fifth
सप्ततितमः:
Visheshana (विशेषण of ‘अध्यायः’)
TypeAdjective
Rootसप्तति + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal) ‘seventy-fifth’ with dvigu ‘pañca-saptati’ = 75th
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता/Subject; heading)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मार्कण्डेयMārkaṇḍeya
मार्कण्डेय:
Karta (कर्ता/Subject; speaker)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
पञ्चमःfifth
पञ्चमः:
Visheshana (विशेषण of ‘मनुः’)
TypeAdjective
Rootपञ्चम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
अपिalso
अपि:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (also)
मनुःManu
मनुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ब्रह्मन्O Brahman (sage)
ब्रह्मन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
रैवतःRaivata
रैवतः:
Karta (कर्ता/Subject; apposition to ‘मनुः’)
TypeNoun
Rootरैवत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नामby name
नाम:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशार्थक (particle indicating name)
विश्रुतःwell-known
विश्रुतः:
Visheshana (विशेषण of ‘रैवतः’)
TypeAdjective
Rootविश्रुत (कृदन्त; वि-√श्रु धातु)
Formभूतकृदन्त (Past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यof him/of that
तस्य:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
उत्पत्तिम्origin/birth
उत्पत्तिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootउत्पत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
विस्तरशःin detail
विस्तरशः:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootविस्तरशस् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/परिमाणवाचक क्रियाविशेषण (adverb: in detail)
शृणुष्वlisten
शृणुष्व:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; आत्मनेपद
कथयामिI tell/narrate
कथयामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कथ् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
तेto you
ते:
Sampradana (सम्प्रदान/Recipient; ‘to you’)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया/चतुर्थी (2nd/4th; Accusative/Dative), एकवचन; एन्क्लिटिक रूप
Mārkaṇḍeya (narrator) addressing a brāhmaṇa interlocutor; frame-dialogue not explicit in this excerpt
ManvantaraCosmologyGenealogyPurāṇic framing (colophon)

FAQs

Purāṇic instruction is staged as lineage-knowledge transmitted respectfully from seer to inquirer. The emphasis on ‘vistara’ (detail) signals that cosmology is also pedagogy: careful listening is itself a dharmic act.

Manvantara (introducing the next Manu) and Vaṃśa/Vaṃśānucarita (promising the origin-story and lineage context of Raivata).

The chapter boundary (colophon) functions like a ritual transition: closing one cosmic ‘cycle-account’ before opening another, mirroring the mind’s need to ‘seal’ one understanding before receiving the next.