Previous Verse
Next Verse

Shloka 72

Adhyaya 61The Second Manvantara Begins: The Brahmin’s Swift Journey and Varuthini’s Temptation on Himavat

एवं च द्वयमप्यत्र तवोपचयकारणम् ।

प्रत्याख्यानादहं मृत्युः त्वञ्च पापमवाप्स्यसि ॥

evaṃ ca dvayam apy atra tavopacayakāraṇam | pratyākhyānād ahaṃ mṛtyuḥ tvañ ca pāpam avāpsyasi ||

ดังนี้ ผลทั้งสองประการในที่นี้ล้วนเป็นเหตุแห่ง ‘ผลได้’ ของท่าน: หากท่านปฏิเสธข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจักตาย—และท่านจักต้องรับบาป

एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb)
and
:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
द्वयम्a twofold (thing)
द्वयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootद्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा) / द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सन्दर्भे प्रथमा (subject)
अपिalso, even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
अत्रhere
अत्र:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण/Place)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक (here)
तवyour
तव:
Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध/Of)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
उपचयकारणम्cause of increase/prosperity
उपचयकारणम्:
Karta (कर्ता/Subject-complement)
TypeNoun
Rootउपचय + कारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (उपचयस्य कारणम्)
प्रत्याख्यानात्from refusal
प्रत्याख्यानात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootप्रति + आख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
मृत्युम्death
मृत्युम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
पापम्sin
पापम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
अवाप्स्यसिyou will obtain
अवाप्स्यसि:
Kriya (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Rootअव + आप् (धातु)
Formलृट् (Simple Future/लृट्), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
Varūthinī → brāhmaṇa

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Dharma vs coercionSin (pāpa) and responsibilityManipulation through guilt

FAQs

The passage highlights a dharmic pitfall: being pressured into adharma by fear of ‘sin’ is itself a distortion; true dharma is not compelled by manipulative threats.

Ethical instruction through narrative (ācāra-kathā), not directly sarga/pratisarga/manvantara/vaṃśa/vaṃśānucarita.

‘If you refuse, you sin’ mirrors inner temptation that weaponizes conscience; discernment (viveka) is required to separate authentic duty from passion’s rhetoric.