Shloka 50
Adhyaya 45 — Jaimini’s Cosmological Questions and the Opening of Markandeya’s Account of Primary Creation
एकादशं मनस्तत्र देवा वैकारिका: स्मृता: ।
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी ॥
ekādaśaṃ manastatra devā vaikārikāḥ smṛtāḥ / śrotaṃ tvakcakṣuṣī jihvā nāsikā caiva pañcamī
ณ ที่นั้น มนัส (จิต) ถูกกล่าวว่าเป็นประการที่สิบเอ็ด; เทพผู้เป็นอธิษฐานของมันระลึกกันว่าเป็น ‘ไวการิกะ’. อินทรีย์แห่งความรู้คือ หู ผิวหนัง ตาทั้งสอง ลิ้น และประการที่ห้าคือจมูก.
{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
FAQs
By making mind the ‘eleventh’, the text highlights that sense-data alone does not yield experience; mind coordinates, selects, and synthesizes. Ethically, mastery of mind is implied as the key to mastery of senses.
Sarga: further enumeration of the evolved cognitive instruments.
The ‘eleventh’ mind is the inner sense (antaḥkaraṇa) that binds the five sense streams into a single ‘I experience’ continuum—an esoteric bridge between multiplicity (five) and unity (one experiencer).