Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Adhyaya 34Madālāsā’s Instruction on Sadācāra (Householder Conduct, Purity, and Daily Rites)

प्रत्यवायभयात् काम्यस्तथान्यश्चाविरोधवान् ।

द्विधा कामोऽपि गदितस्त्रिवर्गस्याविरोधतः ॥

pratyavāyabhayāt kāmyas tathānyaś cāvirodhavān | dvidhā kāmo 'pi gaditas trivargasyāvirodhataḥ ||

กามยะ (ทำด้วยแรงปรารถนา) กระทำเพราะความกลัวต่อปรัตยวายะ (ผลร้าย/โทษ) และอีกอย่างหนึ่งเป็นสิ่งที่ไม่ขัดกับธรรม ดังนี้กามจึงกล่าวว่าเป็นสองประการ โดยไม่ขัดต่อไตรวรรค (เป้าหมายสามประการ).

प्रत्यवाय-भयात्from fear of (ritual) demerit/negative consequence
प्रत्यवाय-भयात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootpratyavāya (प्रातिपदिक) + bhaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (प्रत्यवायस्य भयम्)
काम्यःthe desire-motivated (act)
काम्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāmya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण
अन्यःanother (kind)
अन्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of kāmyaḥ)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय-निपात (conjunction)
अविरोधवान्non-conflicting, consistent
अविरोधवान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootavirodha-vat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; -वत् प्रत्ययान्त (possessive adjective)
द्विधाin two ways
द्विधा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootdvidhā (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb)
कामःdesire / kāma (goal)
कामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय/अपि-निपात (also/even)
गदितःis stated/declared
गदितः:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Root√gad (गद् धातु) + ta (क्त) → gadita (कृदन्त)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/कर्मणि), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘कथितः’
त्रि-वर्गस्यof the triad (dharma-artha-kāma)
त्रि-वर्गस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottri (संख्या) + varga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; समासः—द्विगु (त्रयाणां वर्गः = धर्मार्थकाम-त्रयम्)
अविरोधतःdue to non-conflict / without contradiction
अविरोधतः:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootavirodha (प्रातिपदिक) + tas (तसिल्)
Formअव्यय, तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb)
Didactic voice; ethical taxonomy of desire

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "dharma", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Kāma regulationPratyavāyaTrivarga harmonyEthical psychology

FAQs

Desire is not simply condemned; it is to be structured so it does not collide with dharma and artha. Even ‘kāmya’ actions are evaluated by whether they create pratyavāya or remain ethically non-conflicting.

Ethical/doctrinal classification; not pañcalakṣaṇa.

The passage implies an inner discernment: desire can be refined into a harmonizing force when subordinated to order (ṛta/dharma), rather than becoming a disruptive compulsion.