Previous Verse
Next Verse

Shloka 90

Adhyaya 23Ashvatara’s Vow for Madalasa and the Bestowal of Musical Science by Sarasvati

तदुत्तिष्ठत गच्छामस्ताताज्ञां क्षणमप्यहम् ।

नातिक्रान्तुमिहेच्छामि पदेभ्यां तस्य शपाम्यहम् ॥

tad uttiṣṭhata gacchāmas tātājñāṃ kṣaṇam apy aham / nātikrāntum ihecchāmi padebhyāṃ tasya śapāmy aham

ฉะนั้นจงลุกขึ้น—เราไปกันเถิด เราไม่ปรารถนาจะผัดผ่อนพระบัญชาของบิดาแม้ชั่วขณะ ขอสาบานต่อบาทของท่าน.

तत्then/so
तत्:
Discourse link (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत्; discourse particle ‘then/so’ (तदर्थे)
उत्तिष्ठतstand up (you all)
उत्तिष्ठत:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootउत्-√स्था (धातु)
Formलोट्-लकार (imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपद
गच्छामःwe go/let us go
गच्छामः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलट्-लकार, उत्तमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
तात-आज्ञाम्father’s command
तात-आज्ञाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक) + आज्ञा (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष; आज्ञा-शब्दः स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘father’s command’
क्षणम्a moment
क्षणम्:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; time-accusative
अपिeven
अपि:
Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; particle (समुच्चय/अप्यर्थे) here ‘even’
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा, एकवचन
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; negation
अतिक्रान्तुम्to transgress/overstep
अतिक्रान्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootअति-√क्रम् (धातु) → अतिक्रान्तुम् (कृदन्त-अव्यय)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive; अव्ययभाव
इहhere/in this matter
इह:
Desha-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; deictic adverb (देश/प्रसङ्ग)
इच्छामिI wish
इच्छामि:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√इष्/इच्छ् (धातु)
Formलट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पदेभ्याम्with (my) two feet/steps
पदेभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन
शपामिI swear
शपामि:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√शप् (धातु)
Formलट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा, एकवचन
Kuvalayāśva

{ "primaryRasa": "dharma", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Obedience to eldersVow (śapatha)Dharma of prompt actionReverence for parents

FAQs

Pitṛ-ājñā (father’s instruction) is treated as binding dharma; delay itself becomes a form of transgression. Swearing by the father’s feet underscores reverence and the seriousness of commitment.

Vamśānucarita: dhārmic ideals are embedded as character-markers within lineage narrative.

‘Feet’ signify foundation/refuge; swearing by the father’s feet symbolizes anchoring one’s will in a higher ground (guru/elder principle), preventing the mind from wandering into hesitation.